मुंबईत सण आले की शहराचं रूपच बदलतं. गणपतीचा गजर, ढोल-ताशांचा नाद, दहीहंडीची तयारी—या सगळ्यात मुंबईचा जीव आहे. या उत्सवांमधून आपली ओळख दिसते, आपली संस्कृती जिवंत राहते. पण या आनंदाच्या गडबडीत एक प्रश्न अनेकांच्या मनात सतत असतो—आपलं घर सुरक्षित आहे का?
आज मुंबईत हजारो कुटुंबं जुन्या, मोडकळीस आलेल्या इमारतींमध्ये राहतात. पावसाळा सुरू झाला की गळती, तडे, हलणारे जिने, उघडी वायरिंग—हे रोजचं वास्तव बनलं आहे. दरवर्षी पावसाळ्यात इमारत कोसळण्याच्या घटना घडतात आणि त्यात बळी जातो तो सामान्य माणूस. सण साजरे करताना चेहऱ्यावर हसू असतं, पण रात्री घरी परतताना नकळत छताकडे नजर जाते—ही भीती अनेक मुंबईकर तरुणांनी अनुभवलेली आहे.
आजचा तरुण हे सगळं जवळून पाहतो आहे. त्याला कळतंय की प्रश्न फक्त एका घराचा नाही. एकटं घर पक्कं करून उपयोग नाही, जेव्हा आजूबाजूची गल्ली तशीच अरुंद, अंधारलेली आणि धोकादायक राहते. पार्किंगचा गोंधळ, मोकळ्या जागेचा अभाव, गर्दी—या सगळ्याचा परिणाम रोजच्या आयुष्यावर आणि सणांवरही होतो.
याच ठिकाणी cluster पद्धतीने redevelopment महत्त्वाचा ठरतो. या पद्धतीत एक-दोन इमारती नव्हे, तर संपूर्ण परिसर नियोजनपूर्वक नव्याने उभा राहतो. नीट रस्ते, मोकळी जागा, प्रकाश, स्वच्छता, पार्किंग—आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे सुरक्षित घर. घर पक्कं झालं की कुटुंबाचं मन हलकं होतं. आई-वडिलांची काळजी कमी होते, तरुण निर्धास्तपणे बाहेर पडतो. सुरक्षित घर म्हणजे फक्त चार भिंती नाहीत; ते मनाला मिळालेलं स्थैर्य आहे.
cluster redevelopment मुळे सण साजरे करण्याचं चित्रही बदलतं. आज अनेक ठिकाणी गणपतीचा मंडप रस्त्यात कोंबून बसवावा लागतो. दहीहंडी करताना “जागा कमी आहे” ही अडचण कायम असते. नियोजित परिसरात मात्र उत्सव अडथळा ठरत नाहीत. गणपती, दहीहंडी, नवरात्र—हे सण सन्मानाने आणि सुरक्षिततेने साजरे होतात. मंडप कुठे बसवायचा, हंडी कुठे बांधायची—यासाठी भांडणं होत नाहीत. उत्सव तडजोडीत नाही, तर आनंदात साजरे होतात.
परिसर बदलला की माणसांची वागणूकही बदलते. कोंदट गल्लीत चिडचिड वाढते, तक्रारी होतात. मोकळा, स्वच्छ परिसर मिळाल्यावर शिस्त येते. वृद्ध, महिला, मुलं—सगळे निर्धास्तपणे सणांमध्ये सहभागी होतात. नियोजित गृहनिर्माण प्रकल्पांमध्ये अपघात, तणाव आणि वाद कमी होतात, असं अनेक ठिकाणी दिसून आलं आहे. हा बदल केवळ भौतिक नाही; तो सामाजिक आहे.
संस्कृती टिकते ती अशाच वातावरणात. संस्कृती घोषणा करून जपत नाही; ती रोजच्या जगण्यातून टिकते. देवघर, तुळस, शेजारपाजार, एकत्र येणं—हे सगळं सुरक्षित घर आणि चांगल्या परिसरावर अवलंबून असतं. cluster redevelopment मुळे ही रोजची संस्कृती जपली जाते. गणपती आणि दहीहंडी हे केवळ कार्यक्रम न राहता समाजाला जोडणारे क्षण ठरतात.
आज तरुणांना एक गोष्ट स्पष्ट दिसते आहे—समस्या तशीच ठेवणं आणि उपाय देणं यातला फरक. एक भूमिका भीती कायम ठेवते, प्रश्न प्रलंबित ठेवते. दुसरी भूमिका घर, परिसर आणि भविष्य बदलते. सुरक्षित घर मिळालं की चर्चा “आज काय होईल?” यावरून “पुढे काय करायचं?” याकडे वळते. नोकरी, व्यवसाय, कुटुंब, समाजकार्य—यासाठी आत्मविश्वास येतो.
सण, कुटुंब आणि संस्कृती ही केवळ भावना नाहीत; त्यांना आधार लागतो. तो आधार म्हणजे सुरक्षित घर आणि नियोजित परिसर. पुढच्या वर्षी गणपती नव्या, सुरक्षित घरात बसावा; दहीहंडी मोकळ्या मैदानात व्हावी; आणि सण साजरे करताना छत कोसळेल का याची भीती मनात नसावी—हीच आज सामान्य मुंबईकर तरुणाची अपेक्षा आहे. कारण घर बदललं, की फक्त इमारत नाही बदलत; माणसाचं आयुष्य, उत्सवांचा आनंद आणि संस्कृतीचा आत्मविश्वासही बदलतो.
