महाराष्ट्र राज्यातील पालघर जिल्ह्यात धर्मपरिवर्तनाचा एका १८ वर्षीय विद्यार्थ्याच्या तक्रारीवरून पोलिसांनी २२ महिलांविरुद्ध भारतीय न्याय संहितेच्या (BNS) कलम २९९ (धार्मिक भावना दुखावणे) आणि कलम ३(५) (सामायिक हेतू) अंतर्गत गुन्हा दाखल केला. ही घटना २१ ऑगस्ट रोजी वाकडपाडा गावात घडली.
कोविड-१९ लॉकडाऊनच्या काळात, १६ एप्रिल २०२० च्या रात्री जुना आखाड्याचे दोन साधू — स्वामी कल्पवृक्षगिरी महाराज (७०) आणि स्वामी सुशीलगिरी महाराज (३५) — त्यांच्या कारचालक निलेश तेलगडे (३०) याच्यासह मुंबईहून सुरत येथे आपल्या गुरूंच्या अंत्यसंस्कारासाठी जात होते.त्यावेळी हिंसक जमावाने पोलिसांच्या उपस्थितीतच साधूंना आणि चालकाला लाठ्या-काठ्या, कुऱ्हाडी व दगडांनी मारहाण करून त्यांची निर्घृण हत्या केली.
या दोन्ही घटना इथे देण्याची गरज अशी की हिंदू समाजा विषयी द्वेष पसरवून त्यांना जीवे मारायचं, आणि धर्मान्तरचा घाट घालायचा. असा प्रकार पालघर जिल्ह्यात अनेक वर्षांपासून चालू आहे.
मोखाडा येथील कथित धर्मपरिवर्तन प्रकरण (ऑगस्ट २०२६)
महाराष्ट्र राज्यातील पालघर जिल्ह्यात धर्मपरिवर्तनाचा प्रयत्न करणे आणि धार्मिक भावना दुखावल्याच्या आरोपावरून पोलिसांनी २२ महिलांविरुद्ध गुन्हा दाखल केला आहे. एका अधिकाऱ्याने मंगळवारी ही माहिती दिली. ही घटना २१ ऑगस्ट रोजी वाकडपाडा गावात घडली.
पालघर जिल्ह्यातील मोखाडा तालुक्यातील वाकडपाडा गावात २१ ऑगस्ट २०२६ रोजी घडलेल्या एका घटनेने जिल्ह्यात मोठी खळबळ उडवून दिली. एका १८ वर्षीय विद्यार्थ्याच्या तक्रारीवरून पोलिसांनी २२ महिलांविरुद्ध भारतीय न्याय संहितेच्या (BNS) कलम २९९ (धार्मिक भावना दुखावणे) आणि कलम ३(५) (सामायिक हेतू) अंतर्गत गुन्हा दाखल केला.
घटनाक्रम
- घरी दिलेली भेट: २१ ऑगस्ट रोजी महिलांचा एक गट तक्रारदार विद्यार्थ्याच्या घरी पोहोचला.
- न्यू टेस्टामेंट व धार्मिक पुस्तके दिली : ठाणे जिल्ह्यातील उल्हासनगर येथील रहिवासी सत्यवती बालकृष्ण कुंचे (४६) या मुख्य संशयित महिलेने विद्यार्थ्याला न्यू टेस्टामेंट सह काही धार्मिक पुस्तके मोफत देण्याचा प्रयत्न केला. ही पुस्तके वाचल्यास गंभीर आजार बरे होतात आणि रोगांपासून संरक्षण मिळते, असा दावा तिने केला.
- विद्यार्थ्याचा धर्मान्तराला विरोध: विद्यार्थ्याने ही पुस्तके घेण्यास ठाम नकार दिला. त्यानंतर, कुंचे हिने हिंदू देवी-देवता आणि धार्मिक प्रथांबद्दल अपमानास्पद वक्तव्ये केली, असा आरोप तक्रारीत करण्यात आला. तिने विद्यार्थ्याला पारंपरिक पूजा बंद करून ख्रिश्चन धर्म स्वीकारण्यास सांगितले.
- गावकऱ्यांचा धर्मान्तराला विरोध : विद्यार्थ्याने तात्काळ स्थानिक नागरिक मिलिंद जोले आणि इतर गावकऱ्यांना माहिती दिली, ज्यानंतर गावकऱ्यांनी महिलांच्या गटाला अडवून पोलिसांना पाचारण केले.
तपास प्रक्रिया
मोखाडा पोलीस ठाण्याचे साहाय्यक पोलीस निरीक्षक (API) अजित साबळे यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या प्रकरणात सत्यवती कुंचे आणि स्थानिक रहिवासी कुसुम शिवराम कांबडी यांना मुख्य संशयित मानण्यात आले आहे. प्राथमिक चौकशीत यातील काही महिला हैदराबादहून आल्याचे आणि कुसुम कांबडीच्या ओळखीने वाकडपाडा येथे पोहोचल्याचे निष्पन्न झाले.
पोलिसांनी हैदराबादहून आलेल्या महिलांना तपासात सहकार्य करण्याच्या निर्देशासह जाण्याची परवानगी दिली असून अद्याप कोणालाही अटक केलेली नाही. प्रवासाचा तपशील, स्थानिक संपर्क आणि भेटीचे मुख्य कारण यांची पडताळणी सुरू आहे. विशेष म्हणजे, २८ ऑगस्ट २०२६ रोजी लागू होणाऱ्या ‘महाराष्ट्र धार्मिक स्वातंत्र्य कायदा, २०२६’ च्या अवघ्या दोन दिवस आधी हे प्रकरण समोर आल्याने याला मोठे महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
पालघर साधू हत्याकांड (२०२०): अफवा आणि मॉब लिंचिंगचे भयानक स्वरूप
पालघर जिल्ह्यातील सामाजिक संवेदनशीलतेचा आणि प्रशासकीय त्रुटींचा सर्वात भयानक चेहरा १६ एप्रिल २०२० रोजी गडचिंचले गावात घडलेल्या साधू हत्याकांडाच्या (मॉब लिंचिंग) रुपाने समोर आला होता.
घटनेचा घटनाक्रम
कोविड-१९ लॉकडाऊनच्या काळात, १६ एप्रिल २०२० च्या रात्री जुना आखाड्याचे दोन साधू — स्वामी कल्पवृक्षगिरी महाराज (७०) आणि स्वामी सुशीलगिरी महाराज (३५) — त्यांच्या कारचालक निलेश तेलगडे (३०) याच्यासह मुंबईहून सुरत येथे आपल्या गुरूंच्या अंत्यसंस्कारासाठी जात होते. मुख्य महामार्गांवर नाकेबंदी असल्याने त्यांनी डहाणू तालुक्यातील दुर्गम वनक्षेत्रातील रस्त्याचा वापर केला.
रात्री १० वाजेच्या सुमारास गडचिंचले गावातील वन विभागाच्या चेकपोस्टजवळ सुमारे ४०० ते ५०० लोकांच्या हिंसक जमावाने त्यांची गाडी अडवली. जमावाने गाडीवर दगडफेक करून ती उलटवली. कासा पोलीस ठाण्याचे पथक तेथे पोहोचले, परंतु हिंसक जमावाने पोलिसांच्या उपस्थितीतच साधूंना आणि चालकाला लाठ्या-काठ्या, कुऱ्हाडी व दगडांनी मारहाण करून त्यांची निर्घृण हत्या केली.
धर्मांतर करणाऱ्या टोळ्या
धर्मांतर करणारे अनेक गट पालघर मध्ये सक्रिय आहेत. आणि हिंदू समाजाला बाजूला करून धर्मांतर करण्याचा प्रकार पालघर मध्ये दिसतो आहे असं यावरून स्पष्ट होतं. पालघर मध्ये आदिवासी समाज आणि तिकडचा मूळचा समाज यांना धर्मांतर करण्यासाठी जबरदस्ती केली जाते. परंतु या सगळ्याला नाकारून तेथील समाज ठाम उभा आहे. परंतु हे धर्मांतर करणारे गट पालघर मध्ये अनेक विविध मार्गांनी तिकडची मुलं चोरण किंवा बाकीच्या बाबतीत सुद्धा सक्रिय असल्याकारणाने पालघर मधील समाज सगळ्यांनाच धोकादायक म्हणून समजतो. त्यामुळे कोरोना काळामध्ये हिंदू साधूंची हत्या घडवण्यात सुद्धा याच प्रवृत्ती सक्रिय होत्या हे यावरून सिद्ध होतं.
पालघरचा मोठा भाग आदिवासी बहुल आणि भौगोलिकदृष्ट्या अत्यंत दुर्गम आहे. मोखाडा, जव्हार, विक्रमगड, डहाणू यांसारख्या तालुक्यांमध्ये आजच्या २१ व्या शतकातही दर्जेदार आरोग्य सुविधांचा आणि रोजगाराच्या शाश्वत संधींचा प्रचंड अभाव दिसून येतो. वेळेवर वैद्यकीय उपचार न मिळणे, कुपोषण, तीव्र गरिबी आणि शिक्षणाचा अपुरा प्रसार यांमुळे येथील स्थानिक नागरिक हतबल होतात.
पालघर, मोखाडा, जव्हार यांसारख्या दुर्गम आदिवासी भागांत धर्मांतराचे प्रयत्न, प्रलोभने आणि धार्मिक प्रचार होत असल्याच्या तक्रारी व दावे स्थानिक नागरिक आणि विविध संघटनांकडून वारंवार केले जातात. मोखाडा येथील २१ ऑगस्ट २०२६ ची घटना याच दाव्यांच्या पार्श्वभूमीवर दाखल झालेल्या एफआयआरशी संबंधित आहे.
स्थानिक आदिवासी समाज आपली पारंपरिक संस्कृती, निसर्गपूजा आणि धार्मिक रीतीरिवाज टिकवून ठेवण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. बाहेरील व्यक्तींकडून किंवा प्रचारकांकडून होणाऱ्या हस्तक्षेपाला किंवा आक्षेपार्ह विधानांना स्थानिक पातळीवर तीव्र विरोध होतो.आरोग्य सुविधांचा अभाव, गरिबी आणि रोजगाराची कमतरता यांसारख्या कारणांमुळे दुर्गम भागात काही गटांकडून मदत किंवा अंधश्रद्धेचा आधार घेऊन प्रचार केला जात असल्याचे मानले जाते, ज्यामुळे स्थानिकांमध्ये असंतोष निर्माण होतो.
