ऑस्ट्रेलियातील शिक्षण, न्यूझीलंडमधील वैमानिक प्रशिक्षण, ब्रिटनमधील अभ्यासक्रम आणि ओमान एअरपासून फ्लायदुबईपर्यंतचा प्रवास. एका सहवैमानिकाच्या पार्श्वभूमीमुळे अनेक देशांतील सुरक्षा यंत्रणांमधील माहितीच्या देवाणघेवाणीचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे.
————————————————————————————————————————
संयुक्त अरब अमिरातीचे (यूएई) अटर्नी जनरल डॉ. हमाद सैफ अल शम्सी यांनी ९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी फ्लायदुबईच्या FZ1073 विमानाशी संबंधित प्रकरणाच्या तपासाचे तपशील जाहीर केले. यूएईच्या अधिकृत वृत्तसंस्था एमिरेट्स न्यूज एजन्सी (WAM) ने प्रसिद्ध केलेल्या निवेदनानुसार, तपासाचा केंद्रबिंदू ओमानचा २९ वर्षीय सहवैमानिक हमाम अल-हमामी याचा वैचारिक प्रवास, त्याचे विविध देशांतील वास्तव्य, व्यावसायिक कारकीर्द आणि कथित हल्ल्याची ही पूर्वतयारी आहे.
ऑस्ट्रेलियातील शिक्षण आणि वैचारिक संपर्क
यूएईच्या तपासानुसार, अल-हमामीच्या विचारांमध्ये कट्टरतावादाची चिन्हे २०१७ मध्ये ऑस्ट्रेलियात शिक्षण घेत असताना दिसू लागली. अतिरेकी साहित्य आणि दहशतवादी संघटनांचे तसेच आत्मघातकी हल्ल्यांचे गौरवीकरण करणाऱ्या ऑनलाइन मजकुराचा त्याच्यावर प्रभाव पडल्याचे अधिकृत निवेदनात म्हटले आहे. ११ सप्टेंबर २००१ रोजी अमेरिकेत झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यांपासून प्रेरणा घेतल्याचेही तपासकर्त्यांनी नमूद केले आहे.
मेलबर्नमधील रॉयल मेलबर्न इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (RMIT) येथे त्याने अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले होते. विद्यापीठाने त्याच्या प्रवेशाची पुष्टी केली; मात्र त्याने अभियांत्रिकीची पदवी पूर्ण केल्याची पुष्टी केलेली नाही. ऑस्ट्रेलियन फेडरल पोलिसांच्या नेतृत्वाखालील व्हिक्टोरियन संयुक्त दहशतवादविरोधी पथक त्याच्या ऑस्ट्रेलियातील वास्तव्याची आणि संपर्कांची चौकशी करत आहे. या पथकात व्हिक्टोरिया पोलिस आणि ऑस्ट्रेलियन सिक्युरिटी इंटेलिजन्स ऑर्गनायझेशन यांचाही समावेश आहे.
यूएईच्या निवेदनात त्याच्या धार्मिक आणि सामाजिक संपर्कांचाही उल्लेख आहे. अल-हमामीने तपासकर्त्यांना दिलेल्या माहितीनुसार, तो RMITशी संलग्न मशिदीत नियमित जात असे. तेथे त्याची ‘माय सेंटर’ या केंद्राशी संबंधित व्यक्तींशी ओळख झाली. हे केंद्र ‘अबू हमजा’ या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या लेबनीज व्यक्तीद्वारे चालवले जात असल्याचे त्याने सांगितले. मुस्लिम ब्रदरहूडशी संबंधित एका संघटनेकडून या केंद्राला पाठबळ मिळत असल्याचा दावाही त्याच्या जबाबात नमूद आहे. हे तपासातील दावे असून, संबंधित व्यक्तींचे संपर्क आणि भूमिका तपासल्या जात आहेत.
न्यूझीलंड आणि ब्रिटनमधील प्रशिक्षण
न्यूझीलंड पोलिसांच्या माहितीनुसार, अल-हमामी ३० नोव्हेंबर २०१८ ते २३ मे २०१९ या काळात न्यूझीलंडमध्ये होता. ब्रिटनस्थित एका कंपनीसाठी त्याने तेथे वैमानिक प्रशिक्षणाचा काही भाग पूर्ण केला. संबंधित कंपनी आता न्यूझीलंडमध्ये कार्यरत नाही. त्याच्या वास्तव्याची आणि प्रशिक्षणाची नोंद पोलिस तपासत आहेत.
ब्रिटनमधील बकिंगहॅमशायर न्यू युनिव्हर्सिटीने त्याने विमान वाहतूक व्यवस्थापनाचा दूरस्थ अभ्यासक्रम पूर्ण केल्याचे सांगितले आहे. मात्र, तेथे त्याने वैमानिक प्रशिक्षण घेतले नव्हते. ब्रिटनमधील L3 एअरलाइन अकॅडमी आणि अक्रॉन एव्हिएशन यांच्याशी संबंधित प्रशिक्षणाचाही वृत्तांतांत उल्लेख झाला आहे. अक्रॉन एव्हिएशनने तपासात सहकार्य करत असल्याचे सांगितले आहे. त्यामुळे त्याच्या शैक्षणिक पात्रतेपासून वैमानिक प्रशिक्षणापर्यंतच्या प्रवासाची छाननी सुरू आहे.
ओमान एअर आणि रॉयल एअर मरॉकमधील कारकीर्द
यूएईच्या निवेदनानुसार, अल-हमामी २०२० ते २०२४ या काळात ओमान एअरमध्ये कार्यरत होता. अमेरिकेतील एबीसी न्यूजने वरिष्ठ गुप्तचर आणि कायदा अंमलबजावणी अधिकाऱ्यांच्या हवाल्याने दिलेल्या वृत्तानुसार, २०२४ मध्ये त्याच्याविषयी सुरक्षाविषयक चिंता व्यक्त करण्यात आली होती. त्याच्याकडे कट्टरतावादी साहित्य आढळल्यानंतर त्याला उड्डाणाच्या कामातून बाजूला करण्यात आल्याचे या वृत्तात म्हटले आहे.
२०२५ मध्ये त्याचा संबंध मोरोक्कोच्या रॉयल एअर मरॉकशी आला. या टप्प्याबाबत दोन वेगवेगळ्या नोंदी समोर आल्या आहेत. यूएईच्या अटर्नी जनरलच्या निवेदनानुसार, त्याने कंपनीत काही महिने काम केले. मात्र, कंपनीच्या म्हणण्यानुसार, त्याने तीन महिन्यांचे सैद्धांतिक प्रशिक्षण घेतले आणि नोकरीसाठी केलेला अर्ज निवडण्यात आला नाही. या दोन्ही विधानांतील फरक लक्षात घेऊनच त्याच्या कारकीर्दीचा हा टप्पा मांडणे आवश्यक आहे.
फ्लायदुबईतील भरती आणि पुढील तपास
जानेवारी २०२६ मध्ये अल-हमामी फ्लायदुबईमध्ये दाखल झाला. यूएईच्या तपासानुसार, त्याच्याकडे वैमानिक परवाना, चारित्र्य प्रमाणपत्र आणि आवश्यक कागदपत्रे होती. भरती प्रक्रियेत झालेल्या व्यावसायिक आणि सुरक्षा तपासण्यांमध्ये त्याचे कट्टरतावादी विचार किंवा कथित हल्ल्याची योजना उघड झाली नव्हती.
यूएईच्या अटर्नी जनरलच्या निवेदनानुसार, अल-हमामीने वकिलाच्या उपस्थितीत कबुली दिली आणि आपल्या हेतूंचा तसेच नियोजनाच्या टप्प्यांचा तपशील सांगितला. त्याने एकट्याने कृती केल्याचे म्हटले असले, तरी इतरांचा सहभाग किंवा त्याचे अन्य संपर्क या प्रकरणाशी संबंधित आहेत का, याची चौकशी सुरू आहे. तपास यंत्रणा उपलब्ध पुरावे, साक्षीदारांचे जबाब आणि तांत्रिक नोंदी तपासत आहेत.
दरम्यान, सौदी अरेबियाने स्वतंत्र हवाई-सुरक्षा तपास सुरू केला असून, अमेरिकेच्या नॅशनल ट्रान्सपोर्टेशन सेफ्टी बोर्डचा प्रतिनिधीही त्यात सहभागी आहे. इस्रायलनेही परदेशी विमान कंपन्यांच्या उड्डाणांशी संबंधित सुरक्षा व्यवस्थेचा आढावा घेण्याचे निर्देश दिले. या प्रकरणाने आंतरराष्ट्रीय विमान वाहतूक क्षेत्रात पार्श्वभूमी तपासणी आणि विविध देशांतील सुरक्षा माहितीच्या समन्वयाबाबत महत्त्वाचे प्रश्न उपस्थित केले आहेत.
संदर्भ :
WAM, ९ ऑक्टोबर २०२६ — यूएई अटर्नी जनरलचे अधिकृत निवेदन
ABC News Australia, ४ ऑक्टोबर २०२६ — ऑस्ट्रेलियातील तपास
The Guardian, ७ ऑक्टोबर २०२६ — न्यूझीलंडमधील वैमानिक प्रशिक्षण
The Guardian, ५ ऑक्टोबर २०२६ — RMIT आणि ब्रिटनमधील अभ्यासक्रम
ABC News, ऑक्टोबर २०२६ — ओमान एअरमधील सुरक्षाविषयक चिंता
Associated Press, ऑक्टोबर २०२६ — रॉयल एअर मरॉक आणि तपासाचे तपशील
Reuters, ७ ऑक्टोबर २०२६ — सौदी अरेबियातील हवाई-सुरक्षा तपास
The Washington Post, ४ ऑक्टोबर २०२६ — इस्रायलची विमान सुरक्षा समीक्षा
