सातत्याने निवडणुकीत आणि राजकीय डावपेचांमध्ये अपयश येत असल्याने काँग्रेस आणि महाविकास आघाडीतील (मविआ) इतर घटक पक्ष सध्या थोडे गोंधळलेले दिसून येतात. जगातील सत्तापालटाच्या घटनांचा आधार घेत, भारतातही तसाच बदल घडवण्याची इच्छा ते वारंवार व्यक्त करतात. याच पार्श्वभूमीवर, वेळोवेळी इस्लामी विचारसरणी व्यक्त करण्यासाठी आणि इस्लामी कट्टरपंथीय ज्यांना शत्रू मानतात त्यांना लक्ष्य करण्यासाठी गाजलेले झोरान ममदानी न्यूयॉर्कचे महापौर झाल्यामुळे मविआ मुंबईतही असाच ‘पॅटर्न’ राबवण्याचे स्वप्न पाहत असण्याची दाट शक्यता आहे. मुंबई महापालिकेच्या निवडणुकीत विजय मिळवून, भारताच्या आर्थिक राजधानीची सूत्रे एखाद्या मुस्लिम नेत्याच्या हाती दिल्यास देशभरात मुस्लिम एकवटून काँग्रेसला सत्ता मिळवून देतील, अशी त्यांची रणनीती असावी. गेल्या काही दिवसातील घटना पाहता काँग्रेसचे वादग्रस्त नेते आणि माजी मंत्री अस्लम शेख यांच्यात मविआला मुंबईचे ‘झोरान ममदानी’ सापडले असावेत असा संशय येतो.
वादग्रस्ततेतून राजकीय ध्रुवीकरण
बांगलादेशी आणि रोहिंग्या घुसखोरांची मालवणी, मालाड परिसरातील अतिक्रमणे पाडण्यापासून रोखण्यासाठी भाजप मंत्री मंगलप्रभात लोढा यांना धमकी दिल्याच्या आरोपामुळे अस्लम शेख सध्या वादाच्या केंद्रस्थानी आहेत.
या वादातून सुटका मिळवण्याऐवजी, ते आणि मविआचे नेते हा वाद चिघळवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. याचे कारण स्पष्ट आहे: हा वाद अस्लम शेख यांची अल्पसंख्यांकांचे नेते अशी ओळख आणि मविआच्या मुस्लिम मतपेढीच्या राजकारणाशी सुसंगत आहे. हा वाद जितका वाढेल आणि अस्लम शेख जितके अधिक कट्टर दिसतील, तितके धार्मिक ध्रुवीकरण होऊन मुस्लिम मते मिळतील, अशी काँग्रेसला आशा आहे.
थोडक्यात, इस्लामी कट्टरपंथीयांना मान्य होईल अशा नेत्याच्या हाती मुंबईची सूत्रे देऊन सत्ता मिळवण्याचा मविआचा डाव असू शकतो. न्यूयॉर्कमध्ये झोरान महमदी यांना वापरले गेले, त्याचप्रमाणे मुंबईत अस्लम शेख यांना प्रमुख चेहरा बनवले जात आहे.
मुंबई-न्यूयॉर्क साधर्म्य आणि पॅटर्नची गरज
भारत आणि अमेरिका पूर्णपणे भिन्न असले तरी, मुंबईत ‘न्यूयॉर्क पॅटर्न’ राबवणे शक्य असू शकते. याचे प्रमुख कारण मुंबई आणि न्यू यॉर्कमधील साधर्म्य आहे:
● आर्थिक राजधानी: दोन्ही शहरे आपापल्या देशांची आर्थिक राजधानी आहेत.
● सांस्कृतिक विविधता (Cosmopolitan): दोन्ही शहरे जगभरातील लोकांचे स्वप्ननगरी आहेत.
● दहशतवादी हल्ले: दोन्ही शहरांनी देशातील सर्वात मोठ्या दहशतवादी हल्ल्यांचा (२६/११ आणि ९/११) सामना केला आहे.
● अतिश्रीमंत आणि गरीब: दोन्ही शहरांमध्ये अतिश्रीमंत लोकसंख्या आहे, त्याचवेळी मोठ्या प्रमाणात गरीब आणि उपेक्षित वर्गही आहे.
● देशाच्या राजकारणावर प्रभाव: या शहरांच्या आर्थिक आणि राजकीय प्रभावामुळे, त्यांचा देशाच्या राजकारणावर मोठा परिणाम होतो.
अस्लम शेख आणि झोरान महमदी यांच्यातील साम्ये
कौटुंबिक पार्श्वभूमी भिन्न असूनही, शेख आणि महमदी यांच्यात काही ठळक साम्ये आहेत:
● मुस्लिम ओळख: दोन्ही नेत्यांची प्रतिमा अल्पसंख्याक प्रतिनिधी म्हणून आहे.
● धार्मिक आवाहन पण प्रतिमा धर्मनिरपेक्ष: दोन्ही नेते वेळोवेळी धार्मिक आस्था वापरून जनसमुदायाला बांधून ठेवण्याचा प्रयत्न करत असले तरी दोघेही त्यांची प्रतिमा पुरोगामी म्हणून उभी करतात.
● शहरी राजकारण: दोन्ही नेत्यांनी त्यांच्या महानगरांतील गृहनिर्माण विषयक आणि अन्य पायाभूत समस्यांचा वापर त्यांचा अनुयायी वर्ग मिळवण्यासाठी केला आहे.
आमदार पद श्रेष्ठ की मुंबईचे महापौर पद
२००४ पासून आमदार असलेले अस्लम शेख, मुंबईचे महापौर होण्यासाठी आमदारकीवर पाणी सोडण्याची शक्यता आहे. यासाठी अनेक कारणे आहेत:
1. पक्षाची आवश्यकता: मुंबई महापालिकेवर ताबा मिळवणे हे काँग्रेसचे सर्वात मोठे स्वप्न आहे.
2. स्वबळावर लढण्याचा निर्णय: मुंबई काँग्रेसने निवडणुकीत स्वबळावर लढण्याचा निर्णय घेतल्यास, अस्लम शेख हे महापौर पदाचे प्रमुख उमेदवार असू शकतात.
3. स्थानिक मुस्लिम मतपेढी: शेख यांनी त्यांच्या मालवणी/मालाड पश्चिम मतदारसंघात मुस्लिमांचे वर्चस्व, बाहुल्य आणि प्रभुत्व निर्माण केले आहे. त्यामुळे त्यांचा मुस्लिम मतदारांवर मोठा प्रभाव आहे.
4. राजकीय अपरिहार्यता: मुस्लिम मतदारांचा काँग्रेसवरील विश्वास डळमळीत झाल्यामुळे आणि त्यांची मते इतर पक्षांकडे वळत असल्याने, मुस्लिम चेहरा निर्माण करणे ही काँग्रेसची राजकीय गरज आहे.
अस्लम शेख यांचे वादग्रस्त नेतृत्व
सामान्य पार्श्वभूमीतून आलेले अस्लम शेख वादग्रस्त नेत्याची प्रतिमा घेऊन यशस्वी झाले आहेत. त्यांना मिळत असलेला मुस्लिम समाजाचा पाठिंबा आणि ‘वादाला न घाबरणारा बिनधास्त नेता’ ही प्रतिमा यामागील मुख्य कारणे आहेत. त्यांच्यावर अनेक गंभीर आरोप वेळोवेळी करण्यात आले आहेत:
● मालवणीतील “मिनी ढाका”: मालवणी परिसरात बांगलादेशी आणि रोहिंग्या घुसखोरांना आश्रय आणि संरक्षण दिल्यामुळे राष्ट्रीय सुरक्षेला धोका निर्माण झाल्याचा आरोप.
● टिपू सुलतानचे उदात्तीकरण: जानेवारी २०२२ मध्ये, हिंदूंवर अत्याचार करणाऱ्या टिपू सुलतानचे नाव मालवणीतील एका मैदानाला देण्यास त्यांनी सहकार्य केले होते.
● सीआरझेड (CRZ) उल्लंघन: बंदर विकास मंत्री असताना मढ आयलंड येथे सीआरझेड नियमांचे उल्लंघन करून बेकायदेशीर फिल्म स्टुडिओ उभारले.
● याकूब मेमनचा कैवार: १९९३ च्या मुंबई बॉम्बस्फोटातील आरोपी याकूब मेमनच्या फाशीच्या शिक्षेविरुद्ध त्यांनी दयेचा अर्ज सादर केला होता आणि नंतर त्याच्या थडग्याचे सुशोभीकरण करण्यात आले, तेव्हा ते पालकमंत्री होते.
● गुन्हेगारी पार्श्वभूमीचा आरोप: त्यांच्या निवडणूक प्रतिज्ञापत्रात नमूद केल्यानुसार, त्यांच्यावर धमकावणे, बेकायदेशीर मंडळी/जमावात सामील होणे, सरकारी नोकराचा आदेश न पाळणे अशा विविध स्वरूपाचे गुन्हे दाखल आहेत.
अस्लम शेख अशा प्रकारे वादग्रस्त असूनही काँग्रेस आणि महाविकास आघाडीने त्यांना राजकारणात महत्वाचे स्थान तर मिळवून दिलेच, पण उद्धव ठाकरे यांच्या मुख्यमंत्री पदाच्या काळात त्यांना मंत्रीपदही दिले.
