इस्रायलचा स्वातंत्र्यदिन हा केवळ एका देशाच्या स्थापनेचा दिवस नाही, तर इतिहास, संघर्ष, राष्ट्रनिर्मिती आणि स्वाभिमानाची आठवण करून देणारा महत्त्वाचा दिवस आहे. हिब्रू भाषेत या दिवसाला ‘योम हाउत्झमाउट’ (Yom Ha’atzmaut) असे म्हटले जाते. हिब्रू कॅलेंडरनुसार हा दिवस साधारणपणे इयार महिन्याच्या ५ व्या दिवशी म्हणजेच ‘५ इयार’ रोजी साजरा केला जातो. त्यामुळे ग्रेगोरियन कॅलेंडरनुसार त्याची तारीख दरवर्षी बदलताना दिसते.
इस्रायलच्या स्वातंत्र्याच्या इतिहासातील सर्वात महत्त्वाचा क्षण म्हणजे १४ मे १९४८. त्यादिवशी डेव्हिड बेन-गुरियन यांनी तेल अवीव येथे इस्रायल राज्याच्या स्थापनेची घोषणा केली. अधिकृत स्वातंत्र्य घोषणापत्रावर ५ इयार ५७०८ अशी हिब्रू तारीख नमूद आहे. इस्रायलच्या ब्रिटिश मँडेटचा कालावधी संपत असताना ही घोषणा करण्यात आली.
इस्रायलच्या स्वातंत्र्य घोषणापत्राला देशाच्या इतिहासात विशेष स्थान आहे. या घोषणापत्रात स्वातंत्र्याबरोबरच स्वातंत्र्य, न्याय, शांतता, समान नागरिकत्व, धर्मस्वातंत्र्य, भाषा, शिक्षण आणि संस्कृती यांसारख्या मूल्यांचा उल्लेख करण्यात आला. त्यामुळे हा दस्तऐवज केवळ राज्य स्थापनेची घोषणा नसून नव्या राष्ट्राच्या मूलभूत मूल्यांची मांडणी करणारा ऐतिहासिक दस्तऐवज ठरला.
ग्रेगोरियन कॅलेंडरनुसार तारीख का बदलते?
इस्रायलमध्ये अनेक धार्मिक आणि राष्ट्रीय दिवस हिब्रू कॅलेंडरनुसार निश्चित केले जातात. हिब्रू कॅलेंडर आणि जगभर प्रचलित ग्रेगोरियन कॅलेंडर यांची गणना पद्धत वेगळी असल्यामुळे ५ इयार ही तारीख ग्रेगोरियन कॅलेंडरमध्ये दरवर्षी वेगळ्या दिवशी येते. काही वर्षी स्वातंत्र्यदिन शनिवार किंवा इतर संवेदनशील दिवसांशी संबंधित होऊ नये म्हणून अधिकृत उत्सवाच्या तारखेत बदलही केला जाऊ शकतो.
२०२६ मध्ये ५ इयार ५७८६ हा दिवस बुधवार, २२ एप्रिल रोजी आला. त्या दिवशी इस्रायलने आपला ७८ वा स्वातंत्र्यदिन साजरा केला. इस्रायलचे राष्ट्राध्यक्ष आयझॅक हर्झॉग यांच्या निवासस्थानी उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या १२० सैनिकांचा विशेष सन्मान सोहळाही झाला.
तर २०२७ मध्ये ५ इयार ५७८७ हा बुधवार, १२ मे रोजी येणार आहे. म्हणजेच पुढील वर्षी इस्रायलचा स्वातंत्र्यदिन १२ मे २०२७ रोजी साजरा केला जाईल.
भारत-इस्रायल संबंधांची विशेष पार्श्वभूमी
इस्रायलच्या स्वातंत्र्यदिनाचा संदर्भ भारतासाठीही महत्त्वाचा आहे. भारत आणि इस्रायल यांच्यातील संबंध गेल्या काही दशकांत अनेक क्षेत्रांत अधिक दृढ झाले आहेत. संरक्षण, कृषी, जलव्यवस्थापन, तंत्रज्ञान, नवोपक्रम, दहशतवादविरोधी सहकार्य आणि व्यापार अशा विविध क्षेत्रांमध्ये दोन्ही देशांनी सहकार्य वाढवले आहे.
भारत आणि इस्रायलमधील संबंध केवळ सरकारांपुरते मर्यादित नसून दोन्ही देशांच्या जनतेमध्येही परस्पर आदर आणि सहकार्याची भावना वाढताना दिसते. दोन्ही देशांसमोर सुरक्षा, दहशतवाद आणि विकासाशी संबंधित काही समान आव्हाने आहेत. त्यामुळे परस्पर अनुभव आणि तंत्रज्ञानाची देवाणघेवाण या संबंधांना अधिक महत्त्व देते.
इस्रायलच्या स्वातंत्र्यदिनाच्या निमित्ताने अशाच भारत-इस्रायल मैत्रीचे प्रतीक म्हणून एका विशेष कल्पनेचा उल्लेख करण्यात आला आहे. पुढील स्वातंत्र्यदिनाच्या सोहळ्यात कॅप्टन स्मित मच्छर आणि भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी एकत्रितपणे समारंभाची ज्योत प्रज्वलित करावी, अशी इच्छा व्यक्त करण्यात आली आहे.
ही इच्छा प्रत्यक्ष कार्यक्रमाची अधिकृत घोषणा नसून दोन देशांच्या शौर्य, मैत्री आणि परस्पर सन्मानाचे प्रतीक म्हणून पाहता येते. एका बाजूला इस्रायलच्या सुरक्षेसाठी आणि राष्ट्रासाठी योगदान देणारे धैर्यवान व्यक्तिमत्त्व, तर दुसऱ्या बाजूला भारताचे नेतृत्व करणारे नरेंद्र मोदी अशा दोन व्यक्तींनी एकत्र ज्योत प्रज्वलित करण्याची कल्पना भारत-इस्रायल मैत्रीचा भावनिक संदेश देऊ शकते.
स्वातंत्र्यदिनामागचा संदेश
इस्रायलचा स्वातंत्र्यदिन आपल्याला एक महत्त्वाचा संदेश देतो. राष्ट्रनिर्मिती ही केवळ भूभाग किंवा राजकीय सत्ता मिळवण्याची प्रक्रिया नसते. त्यामागे इतिहास, संघर्ष, लोकांची इच्छाशक्ती, सुरक्षा, संस्था आणि भविष्याचा स्पष्ट दृष्टिकोन असतो.
१४ मे १९४८ रोजी झालेली घोषणा आणि त्यानंतरचा इस्रायलचा प्रवास हा आधुनिक इतिहासातील महत्त्वाचा अध्याय आहे. आज ‘योम हाउत्झमाउट’ हा दिवस इस्रायली जनतेसाठी राष्ट्रीय अभिमान, स्मरण आणि भविष्यासाठीच्या आशेचा दिवस बनला आहे.
भारतासाठीही हा दिवस भारत-इस्रायल मैत्रीचा विचार करण्याची संधी ठरू शकतो. शौर्य, राष्ट्रहित, तंत्रज्ञान, विकास आणि परस्पर सहकार्य या मूल्यांवर आधारित दोन्ही देशांचे संबंध भविष्यात आणखी दृढ होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जाते.
पुढील वर्षी १२ मे २०२७ रोजी साजरा होणारा इस्रायलचा स्वातंत्र्यदिन त्यामुळे केवळ इस्रायलच्या इतिहासाची आठवण करून देणारा दिवस नसेल, तर भारत-इस्रायल मैत्री, परस्पर सन्मान आणि शांततापूर्ण भविष्याच्या संकल्पनेलाही अधोरेखित करणारा दिवस ठरू शकतो.
