डिजिटल जागरूकता आणि ‘डिजिटल हायजीन’ (डिजिटल व्यवहारांमधील सुरक्षिततेची काळजी) पूर्वीपेक्षा अधिक महत्त्वाचे बनले आहेत.
‘डेटा सिक्युरिटी कौन्सिल ऑफ इंडिया’ (DSCI) च्या ‘सायबर सुरक्षा जागरूकता महिना २०२६’ अंतर्गत ‘बी सायबर स्ट्रीट स्मार्ट’ (Be Cyber Street Smart) या देशव्यापी मोहिमेचा शुभारंभ मुंबईतील ‘बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज’ (BSE) येथे माहिती तंत्रज्ञान मंत्री ॲड. आशिष शेलार यांच्या हस्ते करण्यात आला.
डिजिटल जागरूकता आणि ‘डिजिटल हायजीन’ (डिजिटल व्यवहारांमधील सुरक्षिततेची काळजी) पूर्वीपेक्षा अधिक महत्त्वाचे बनले आहेत. नागरिकांना भविष्यातील सायबर गुन्ह्यांपासून वाचवण्यासाठी जागरूकता हाच सर्वात प्रभावी ‘फायरवॉल’ ठरू शकतो, असे प्रतिपादन मंत्री ॲड. शेलार यांनी केले.
प्रत्येक नागरिकापर्यंत सुरक्षिततेबाबतचे साधे आणि व्यावहारिक संदेश पोहोचवण्याच्या उद्देशाने आखलेली ही बहु-घटक (multi-stakeholder) मोहीम कुटुंबे, व्यवसाय आणि समाजाची सायबर सुरक्षा अधिक बळकट करेल. ही देशातील सर्वात व्यापक सायबर जागरूकता मोहिमांपैकी एक असेल. सायबर क्षेत्रातील सामूहिक क्षमता आणि सुरक्षितता (resilience) वाढवण्यासाठी उद्योग क्षेत्रासोबत काम करण्यास राज्य सरकार कटिबद्ध आहे. सायबर सुरक्षा ही केवळ तांत्रिक बाब नसून त्यासाठी नागरिकांचा सतर्क सहभागही आवश्यक आहे असेही मंत्री ॲड. आशिष शेलार यांनी यावेळी सांगितले.
अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर करून नागरिकांना लक्ष्य करणारे सायबर धोके वेगाने बदलत आहेत. त्यांचा सामना करण्यासाठी केवळ तांत्रिक उपाययोजना पुरेशा नाहीत, तर प्रत्येक व्यक्तीने सतर्क राहणे गरजेचे आहे. ‘बी सायबर स्ट्रीट स्मार्ट’ सारख्या मोहिमांमधून डिजिटल धोक्यांचे स्वरूप सोप्या भाषेत समजावून सांगितले जाते. जर प्रत्येक नागरिक माहितीपूर्ण, सावध आणि सायबर-जागरूक राहिला, तर तो अधिक सुरक्षित आणि सक्षम ‘डिजिटल इंडिया’ घडवण्यात योगदान देऊ शकेल – ब्रिजेश सिंग, प्रधान सचिव, माहिती व जनसंपर्क विभाग.
याप्रसंगी DSCI चे संचालक सुकृत घोष, महाराष्ट्र सायबर गुन्हे विभागाचे अतिरिक्त पोलीस महासंचालक यशस्वी यादव, तसेच या कार्यक्रमात सहभागी असलेल्या १७ उद्योग भागीदार संस्थांचे (ज्यामध्ये BSE, SEBI आणि इंडियन सायबर क्राईम को-ऑर्डिनेशन सेंटर यांचा समावेश आहे) प्रमुख प्रतिनिधी उपस्थित होते.
⏺️ जगभरात ‘सायबर सुरक्षा जागरूकता महिना’ म्हणून पाळल्या जाणाऱ्या ऑक्टोबर महिन्यात या मोहिमेचा शुभारंभ करताना, BSE च्या पारंपरिक ‘बेल-रिंगिंग’ सोहळ्याच्या धर्तीवर ‘रिंग द बेल फॉर सिक्युरिटी’ (सुरक्षेसाठी घंटा नाद) हा प्रतिकात्मक उपक्रम राबवण्यात आला. याप्रसंगी मोहिमेचे ‘सायबर अँथम’ (गीत) देखील सादर करण्यात आले.
⏺️ सायबर सुरक्षेशी संबंधित संदेश सहजपणे समजतील अशा प्रकारे पोहोचवण्यासाठी, भारताची पारंपरिक ‘कटपुतळीद्वारे कथाकथन’ (puppet storytelling) ही कला डिजिटल युगाशी सुसंगत करून या मोहिमेची रचना करण्यात आली आहे. याद्वारे नागरिकांना मोबाईल ॲप्स, ई-मेल्स, सोशल मीडिया आणि डिजिटल व्यवहारांच्या संदर्भात सुरक्षित सवयींबाबत मार्गदर्शन केले जाईल. तसेच, एपीके (APK) फसवणूक, एआय (AI) व्हॉइस क्लोनिंग, रिअल-टाइम डीपफेक्स, ‘डिजिटल अरेस्ट’, एआय-आधारित फसवणुकीचे प्रकार आणि इतर उदयोन्मुख धोक्यांविषयीही माहिती दिली जाईल.
