‘वन्दे मातरम्’च्या १५०व्या वर्षानिमित्त राष्ट्रीय गीताच्या संपूर्ण रचनेवरून पुन्हा एकदा राजकीय आणि सांस्कृतिक चर्चा सुरू झाली आहे. १९३७ मध्ये काँग्रेसने पहिल्या दोन कडव्यांच्या सार्वजनिक गायनाचा निर्णय का घेतला? उर्वरित कडव्यांमधील दुर्गा, कमला आणि वाणी या प्रतीकांचा नेमका अर्थ काय? आणि आजच्या भारतात या ऐतिहासिक भूमिकेकडे कसे पाहावे? या प्रश्नांचा इतिहास, संस्कृती आणि राष्ट्रभावनेच्या संदर्भात घेतलेला अभ्यासपूर्ण आढावा.

बालभारतीच्या इयत्ता ६ वीच्या इतिहास पाठ्यपुस्तकातील २०१६ आणि NEP-सुधारित २०२६ आवृत्तीमध्ये वैदिक आहार, वर्णव्यवस्था, धार्मिक प्रथा आणि स्त्रियांच्या स्थानाची मांडणी कशी बदलली आहे? या बदलांमागील मूल्याधारित शिक्षण, बालमानसशास्त्र आणि ऐतिहासिक वस्तुनिष्ठतेचा तौलनिक आढावा या लेखातून घेऊया.