पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या प्रत्यक्ष राजकीय पदावरील कामाला आणि प्रशासकीय प्रवासाला आता पंचवीस वर्षे पूर्ण झाली आहेत. एका राज्याचा मुख्यमंत्री ते देशाचा सलग तिसऱ्यांदा पंतप्रधान हा त्यांचा प्रवास केवळ ऐतिहासिक नाही, तर देशाच्या राजकीय पटलावर एक नवा आणि भक्कम मानदंड प्रस्थापित करणारा आहे. या विलक्षण टप्प्यावर बुधवारी सायंकाळी मोदींनी दिल्लीत केलेले भाषण हा केवळ एक राजकीय सोपस्कार नव्हता. तो एका नव्या भारताचा, नव्या आत्मविश्वासाचा आणि नव्या संकल्पाचा जागर होता. या भाषणातून त्यांनी देशाच्या आजच्या स्थितीचे केवळ वर्णन केले नाही, तर भविष्यातील प्रगतीचा स्पष्ट आणि सविस्तर नकाशा देशासमोर उलगडून दाखवला. या प्रवासात आलेली आव्हाने, पार केलेले अडथळे आणि आता गाठायची शिखरे याचा एक सुंदर गोफ त्यांनी आपल्या संवादातून विणला.
हे भाषण जगभरातील कोट्यवधी लोकांनी पाहिले आणि अनुभवले. मोदींच्या संवादाचे वेगळेपण यातच असते की, ते केवळ बोलत नाहीत, तर ऐकणाऱ्याला आपल्या मनातील संकल्पाचा थेट एक अविभाज्य भाग बनवतात. सन २०४७ च्या विकसित भारताचे चित्र रेखाटताना त्यांनी केवळ राजकीय आश्वासने दिली नाहीत. मात्र, ‘आपण हे करूच..’ असा एक दृढ निश्चय त्यांनी स्वतः व्यक्त केला आणि उपस्थितांकडूनही त्याचे तितक्याच उत्स्फूर्तपणे उच्चारण करवून घेतले. हा केवळ शब्दांचा खेळ नव्हता. दीडशे कोटी भारतीयांच्या मानसिकतेत सकारात्मक बदल घडवून आणण्याचा आणि त्यांच्यात सामूहिक विजीगिषू वृत्ती जागवण्याचा तो एक जाणीवपूर्वक केलेला प्रयत्न होता. हा खऱ्या अर्थाने एका नव्या भारताचा जागर होता. या जागराचे पडसाद पुढची अनेक दशके घुमत राहणार आहेत.
आत्मविश्वासाची नवी झेप
पंतप्रधान मोदी यांच्या भाषणात सर्वांत प्रकर्षाने जाणवणारी गोष्ट कोणती असेल, तर तो मोदींचा अढळ आत्मविश्वास. सलग तिसऱ्यांदा सत्तेत आल्यानंतर अनेकदा सरकारांमध्ये एक प्रकारची मरगळ किंवा सुस्तावलेपणा येतो. पण मोदींचे कालचे रूप याच्या अगदी उलट होते. त्यांच्या देहबोलीत, आवाजात आणि शब्दांच्या निवडीत प्रचंड ऊर्जा होती. ही ऊर्जा केवळ सत्तेतून आलेली नाही, तर ती एका ध्येयवादातून आलेली आहे हे स्पष्ट दिसत होते.
पंचवीस वर्षांच्या प्रदीर्घ आणि अनेकदा खडतर बनलेल्या कारकिर्दीनंतरही त्यांच्या चेहऱ्यावर कसलाही थकवा नव्हता. उलट, अजून बरेच काही साध्य करायचे आहे, ही भूक त्यांच्या बोलण्यातून जाणवत होती. हा आत्मविश्वास केवळ त्यांचा स्वतःचा नव्हता, तर तो त्यांनी देशात पेरलेल्या नव्या मानसिकतेचाही होता. भारताला आता कुणीही रोखू शकत नाही, ही खात्री त्यांच्या प्रत्येक वाक्यातून डोकावत होती. साध्या, सोप्या आणि थेट शब्दांत त्यांनी जनतेच्या मनातील सुप्त आशावादाला साद घातली. आपण मागे राहू शकत नाही आणि आपण मागे राहणार नाही, ही त्यांची खात्री त्यांच्या देहबोलीतून शतगुणित होऊन समोर येत होती.
सन २०४७ चे सोनेरी महास्वप्न
स्वातंत्र्याच्या शताब्दी वर्षात, म्हणजे सन २०४७ मध्ये भारत कसा असेल, याचे सविस्तर आणि प्रभावी चित्र मोदींनी या भाषणात उभे केले. विकसित भारताचा हा संकल्प केवळ कागदावरचा आराखडा नाही. पायाभूत सुविधा, अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, जागतिक दर्जाचे शिक्षण, सर्वांगीण आरोग्य आणि जागतिक राजकारण या प्रत्येक क्षेत्रात भारताने सर्वोच्च स्थानी असावे, हे त्यांचे स्वप्न आहे आणि त्यासाठी लागणाऱ्या नियोजनाची स्पष्टता त्यांच्याकडे आहे.
या स्वप्नाला त्यांनी वास्तवाची जोड दिली. आज आपण काय करत आहोत आणि त्याचे उद्या काय दूरगामी परिणाम होतील, याचा एक स्पष्ट आलेख त्यांनी मांडला. जेव्हा एखादा नेता भविष्यातील २५ वर्षांचा विचार करतो, तेव्हा तो केवळ राजकारणी उरत नाही, तर तो एका द्रष्ट्या ‘स्टेट्समन’च्या भूमिकेत गेलेला असतो. मोदींनी काल याच भूमिकेतून देशाशी संवाद साधला. तरुणाईला साद घालताना त्यांनी हे स्वप्न तुमचे आहे आणि तुम्हालाच ते पूर्ण करायचे आहे, याची जाणीव करून दिली. पुढील पिढ्यांसाठी आपण एक मजबूत, सुरक्षित आणि समृद्ध देश कसा सोडून जाऊ, याचा हा संपूर्ण रोडमॅप होता.
विरोधाच्या कोलाहलापलीकडे
या भाषणातील राजकीय अंतःप्रवाह अत्यंत सूक्ष्म, तितकाच लक्षवेधी होता. सध्या देशात विरोधकांकडून विविध मुद्द्यांवरून आंदोलने उभी केली जात आहेत. सरकारला घेरण्याचे, नॅरेटिव्ह सेट करण्याचे प्रयत्न सातत्याने सुरू आहेत. मात्र, मोदींनी या भाषणात त्या कोलाहलाला पूर्णपणे फाटा दिला. त्यांनी विरोधकांच्या आरोपांना उत्तरे देण्याऐवजी आपला विकासाचा अजेंडा पुढे ठेवण्यावर आणि देशासमोरील विधायक चित्र मोठे करण्यावर भर दिला.
हा विचारपूर्वक घेतलेला राजकीय निर्णय होता. जेव्हा तुम्ही मोठ्या ध्येयाकडे वाटचाल करता, तेव्हा वाटेतील छोट्या अडथळ्यांकडे किंवा नकारात्मकतेकडे लक्ष द्यायचे नसते, हाच संदेश मोदी देत होते. विरोधकांच्या नैराश्याला त्यांनी सकारात्मक आणि विधायक उर्जेने उत्तर दिले. देशाचे लक्ष नकारात्मकतेकडून वळवून त्यांनी ते नवनिर्माणाकडे नेले. आपण आपले लक्ष विचलित होऊ देणार नाही, ही त्यांची भूमिका त्यांच्या राजकीय मुत्सद्दीपणाची आणि परिपक्वतेची निदर्शक होती.
नव्या उत्साहाचे संकेत
राजकारणात किती वयानंतर नेत्यांनी निवृत्त व्हावे, त्यांनी मार्गदर्शक मंडळात जावे की प्रत्यक्ष काम करीत राहावे, याची चर्चा सतत चालू असते. मोदींच्या बाबतीतही असे तर्क-वितर्क अनेकदा लढवले जातात. पण कालच्या भाषणाने या सर्व चर्चांना, कुजबुजीला पूर्णविराम दिला. त्यांच्या संपूर्ण भाषणात निवृत्तीचा, थकव्याचा किंवा थांबण्याचा कोणताही संकेत नव्हता. उलट, नव्या आव्हानांना सामोरे जाण्याची त्यांची तयारी अधिकच धारदार झालेली दिसत होती.
त्यांच्या शब्दांतून पुढे जाण्याची, नवनवी शिखरे पादाक्रांत करण्याची आस दिसत होती. वय हा केवळ एक आकडा असतो आणि इच्छाशक्ती प्रबळ असेल तर कोणतीही गोष्ट अशक्य नसते, हेच त्यांनी दाखवून दिले. त्यांच्यातील ही अफाट ऊर्जा केवळ त्यांच्या पक्षासाठीच नाही, तर संपूर्ण देशासाठी आणि प्रशासनासाठी प्रेरणादायी आहे. जोपर्यंत विकसित भारताचे ध्येय गाठले जात नाही, तोपर्यंत थांबायचे नाही, हाच त्यांचा मंत्र काल नव्याने दिला. एका अर्थाने, हा त्यांनी स्वतःशी आणि देशाशी केलेला एक नवा करार होता.
विश्वगुरूच्या दिशेने…
आजचा भारत हा केवळ स्वतःपुरता विचार करणारा देश राहिलेला नाही. तो जगाला दिशा देणारा, जागतिक समस्यांवर उत्तरे शोधणारा देश बनला आहे. मोदींच्या भाषणाने याच नव्या, आत्मविश्वासू भारताची ओळख जगाला पुन्हा एकदा करून दिली. कोट्यवधी जागतिक प्रेक्षकांनी हे भाषण ऐकणे, हा भारताच्या वाढत्या जागतिक प्रभावाचाच आणि दबदब्याचा पुरावा आहे. जगात कुठेही काहीही घडले, तरी भारताची भूमिका काय आहे, याकडे आज जग डोळे लावून बसलेले असते.
‘आपण हे करूच’ हा मंत्र केवळ भारतीयांसाठी नाही, तर तो संपूर्ण जगासाठी एक आशेचा किरण आहे. आर्थिक महासत्ता बनण्यासोबतच सांस्कृतिक, वैज्ञानिक आणि आध्यात्मिकदृष्ट्याही भारताने विश्वगुरू व्हावे, हा या मागचा व्यापक विचार आहे. मोदींच्या या पंचवीस वर्षांच्या राजकीय तपस्येचे फलित म्हणजे हा नवा, ताठ मानेने उभा असलेला भारत आहे. हा भारत आता थांबणार नाही, तो परिस्थितीसमोर झुकणार नाही आणि तो कुणाच्याही दबावाला बळी पडणार नाही, हा संदेश स्पष्ट होता. नव्या भारताचा हा जागर आता खऱ्या अर्थाने सुरू झाला आहे आणि त्याची ऊर्जस्वल नांदी दिल्लीत पाहायला दिसली!
