गणेशोत्सवातील डीजे आणि कर्णकर्कश ध्वनिक्षेपकांच्या वापराविरोधात सातत्याने आवाज उठवणारे विद्यानंद बापट यांच्यावर पुण्यात काही तरुणांनी हल्ला केला. टिळक रस्त्यावरील कशाळे चौक परिसरात एका वृत्तवाहिनीशी संवाद साधत असताना ही घटना घडली. बापट हे प्रसारमाध्यमांशी संवाद साधून नागरिकांच्या प्रतिक्रिया जाणून घेत असताना काही टोळक्यांनी येऊन त्यांना बोलण्यापासून रोखले आणि त्यांच्याशी वाद घातला. वादाचे रूपांतर मारहाणीत झाले. या घटनेमुळे परिसरात काही काळ तणावाचे वातावरण निर्माण झाले होते.
पुणे महानगरपालिकेत गणेशोत्सवाच्या पूर्वतयारीसंदर्भात आयोजित बैठकीत बापट यांनी डीजे आणि लाऊडस्पीकरवर बंदी घालण्याची जोरदार मागणी केली होती. त्यावेळी गणेश मंडळाच्या कार्यकर्त्यांसोबत त्यांचा वाद झाला होता आणि त्यांना बैठकीतून बाहेर काढण्यात आले होते. या मारहाणीमागे गणेश मंडळाचे कार्यकर्ते आणि स्थानिक टवाळखोर असण्याचा संशय व्यक्त केला जात आहे. घटनेनंतर विद्यानंद बापट यांनी प्रतिक्रिया देताना सांगितले की, ध्वनीप्रदूषणाविरोधात उठवलेला आवाज दाबण्यासाठीच हा हल्ला करण्यात आला आहे. घटनेची माहिती मिळताच पोलिसांनी चौकशी सुरू केली असून, परिसरातील सीसीटीव्ही फुटेजच्या आधारे हल्लेखोरांचा शोध घेतला जात आहे.
काय आहे प्रकरण ?
पुणे महानगरपालिकेत महापालिका आयुक्त, पोलीस प्रशासन आणि विविध गणेश मंडळांचे प्रतिनिधी यांच्या उपस्थितीत पार पडलेल्या नियोजन बैठकीत बापट यांनी थेट डीजे बंदीची मागणी केली. “सार्वजनिक उत्सव हा लोकांच्या आनंदासाठी असतो, त्यांच्या आरोग्याशी खेळण्यासाठी नाही,” असा स्पष्ट सूर त्यांनी लावला. बैठकीदरम्यान या मागणीला काही मंडळांच्या प्रतिनिधींकडून तीव्र विरोध झाला आणि वातावरण तापले. परंतु, विरोध आणि दबावाला न जुमानता त्यांनी आपली भूमिका ठामपणे मांडली.
तार्किक आणि संविधानिक पाया
बापट यांची मांडणी केवळ भावनावश किंवा उत्सवाला विरोध करणारी नाही, तर ती पूर्णपणे कायद्याच्या आणि संविधानाच्या चौकटीत बसणारी आहे:
जीवनाचा अधिकार (कलम २१): भारतीय संविधानाने प्रत्येक नागरिकाला सन्मानाने आणि आरोग्यदायी वातावरणात जगण्याचा मूलभूत अधिकार दिला आहे. अती-ध्वनीमुळे होणारे प्रदूषण या अधिकाराचे उल्लंघन करते.
परंपरा विरुद्ध डीजेचे आक्रमक स्वरूप: गणेशोत्सवाला १२५ वर्षांहून अधिक काळाची सांस्कृतिक परंपरा आहे, तर डीजे आणि हाय-डेसिबल साऊंड सिस्टिम ही गेल्या काही दशकांतील भेट आहे. त्यामुळे डीजे हा परंपरेचा भाग असूच शकत नाही, हा त्यांचा युक्तिवाद अत्यंत तर्कशुद्ध आहे.
सार्वजनिक त्रास आणि आरोग्य: ज्येष्ठ नागरिक, नवजात बालके, हृदयरोग असलेले रुग्ण आणि विद्यार्थी यांच्यावर ध्वनीप्रदूषणाचा होणारा गंभीर परिणाम हा सार्वजनिक सुरक्षेचा प्रश्न आहे.
ओघवती भाषा आणि संयत संवादशैली
सोशल मीडियावर व्हायरल झालेल्या त्यांच्या मुलाखतींमधील शुध्द मराठी भाषेच्या वापराने लोकांचे विशेष लक्ष वेधून घेतले. कोणत्याही प्रकारची शिवीगाळ, टोकाचा द्वेष किंवा उत्तेजक शब्द न वापरता, अत्यंत शुद्ध, संयत आणि ओघवत्या मराठीत त्यांनी आपली बाजू मांडली. समोरून येणाऱ्या आक्रमक प्रश्नांना त्यांनी शांतपणे, तथ्यांच्या आधारे आणि सुसंस्कृतपणे दिलेली उत्तरे ही त्यांच्या वैचारिक परिपक्वतेची साक्ष देतात. त्यांच्या या संभाषणशैलीमुळेच सर्वसामान्य वर्गात त्यांच्याबद्दल विशेष आदर निर्माण झाला.
सोशल मीडियावरील पाठिंबा आणि वैचारिक सहमती
या घटनेनंतर डिजिटल विश्वातून त्यांना मोठा पाठिंबा मिळाला. सहसा वेगवेगळ्या सामाजिक व राजकीय मुद्द्यांवर विभाजित होणारे नागरिक या विषयावर मात्र एकवटलेले दिसले. डाव्या, उजव्या अथवा मध्यममार्गी सर्व विचारसरणीच्या लोकांनी बापट यांच्या भूमिकेचे स्वागत केले. हा लढा कोणत्याही धर्माविरोधात वा सणाविरोधात नसून तो ‘नागरी हक्क आणि सार्वजनिक आरोग्यासाठी’ आहे, ही बाब त्यांनी पटवून दिली. काही घटकांनी याला ‘उत्साहावर विरजण घालण्याचा प्रयत्न’ असे संबोधले असले, तरी बापट यांनी मांडलेल्या कायद्याच्या आणि आरोग्याच्या मुद्द्यांसमोर हा विरोध फिका पडला.
विद्यानंद बापट यांची भूमिका ही केवळ एका व्यक्तीचा वैयक्तिक विरोध उरलेली नाही, तर ती कायद्याचे राज्य आणि सार्वजनिक शिस्त मानणाऱ्या प्रत्येक पुणेकराची हाक बनली आहे. सार्वजनिक ठिकाणी प्रत्येकाच्या स्वातंत्र्याचा आदर केला पाहिजे आणि उत्सवाचा आनंद हा दुसऱ्याच्या त्रासाचे कारण बनता कामा नये, हाच संदेश त्यांच्या या भूमिकेतून स्पष्टपणे समोर येतो.
