गणेशोत्सव

काश्मीर म्हटले की डोळ्यांसमोर येते ते निसर्गसौंदर्य, डोंगररांगा, बर्फाच्छादित शिखरे आणि डल सरोवर. मात्र या सौंदर्याच्या पलीकडे काश्मीरचा एक मोठा सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वारसाही...

‘विनायक’ म्हणजे विशिष्ट आणि सर्वोच्च नायक, तसेच ज्याच्यावर दुसऱ्या कोणत्याही नायकाचे नियंत्रण नाही असा स्वयंप्रभू. गणेशाच्या या प्रसिद्ध नावामागील अर्थ, मधू-कैटभाची कथा, सिद्धिविनायकाची उत्पत्ती आणि दुर्मती असुराच्या कथेतून मिळणारा आत्मविजयाचा संदेश जाणून घ्या.

गणेशाच्या अष्ट अवतारांपैकी ‘धूम्रवर्ण’ हे अत्यंत गूढ आणि तात्विक रूप मानले जाते. सूर्याच्या अभिमानातून निर्माण झालेल्या अभिमानासुराचा पराभव करणाऱ्या धूम्रवर्ण गणेशाची कथा आणि अहंकारावर मात करण्याचा या रूपातील आध्यात्मिक संदेश जाणून घ्या.

गणेशाच्या ‘विघ्नराज’ या अद्भुत रूपामागील कथा आणि तात्विक अर्थ जाणून घ्या. मुद्गल पुराणातील ममासुराची कथा, शेषवाहन गणपतीचे रूप आणि ‘माझेपणा’वर मात करण्याचा आध्यात्मिक संदेश या लेखातून उलगडतो.

मुद्गल पुराणातील श्रीगणेशाच्या ‘विकट’ अवताराची कथा, कामासुराचा संहार आणि मयूरवाहनाचे तात्त्विक महत्त्व जाणून घ्या. वासना, मोह आणि अनियंत्रित इच्छांवर विजय मिळवण्याचा ‘विकट’ अवताराचा संदेश या लेखातून समजून घेऊया.

कराचीतील गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून पाकिस्तानच्या धार्मिक सहिष्णुतेचे चित्र मांडले जात असताना सिंधमधील हिंदू अल्पसंख्याकांवरील कथित सक्तीचे धर्मांतर, अपहरण आणि जबरदस्तीच्या विवाहांचे प्रश्न समोर येतात. या विरोधाभासाचा वेध घेणारा लेख.

गणपतीच्या ‘लंबोदर’ या नावामागे केवळ त्यांच्या विशाल उदराचे वर्णन नसून विश्वधारणेचे आणि संयमाचे गहन तत्त्वज्ञान दडलेले आहे. मुद्गल पुराणातील लंबोदरावतार, क्रोधासुराची कथा, वासुकी नागाचे प्रतीक आणि सुख-दुःख पचवण्याचा जीवनमंत्र या लेखातून जाणून घेऊया.

मुद्गल पुराणातील गणपतीच्या अष्ट अवतारांपैकी ‘महोदर’ हा तिसरा अवतार मानला जातो. मोहासुराच्या अज्ञानाचा नाश करणाऱ्या या रूपामागील कथा, महोदर शब्दाचा अर्थ, विशाल उदराचे प्रतीक आणि मूषक वाहनाचा आध्यात्मिक अर्थ जाणून घेऊया.