भारताच्या कृषी आणि पर्यावरणाच्या इतिहासात २५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी एक अत्यंत महत्त्वाची गोष्ट घडली. उपराज्यपाल विनय कुमार सक्सेना यांनी लडाखला भारताचा पहिला १००% सेंद्रिय शेती करणारा केंद्रशासित प्रदेश म्हणून अधिकृतरीत्या घोषित केले. हिमालयाच्या कुशीत वसलेल्या या अत्यंत संवेदनशील प्रदेशासाठी हा केवळ एक प्रशासकीय निर्णय नसून, सेंद्रिय शेतीचा एक नवा आदर्श आहे. या ऐतिहासिक टप्प्याची खरी पायाभरणी १३ जुलै २०२६ रोजी झाली. जेव्हा लडाखच्या कृषी विभागाने संपूर्ण प्रदेशात रासायनिक खते आणि सिंथेटिक जंतुनाशकांच्या खरेदी, वितरण, विक्री व वापरावर पूर्णपणे बंदी घातली.
विशेष म्हणजे ही घोषणा एका रात्रीत झालेली नाही, तर त्यामागे सेंद्रिय शेतीचा विस्तार करण्यासाठी दीर्घकाळाचे नियोजन होते. जुलै महिन्यातील या आदेशापूर्वीच लडाखमधील २०७ महसुली गावांना सेंद्रिय शेती प्रमाणीकरण मिळाले होते, ज्यामुळे स्थानिक शेतकऱ्यांनी सेंद्रिय शेतीचा स्वीकार आधीपासूनच सुरू केल्याचे स्पष्ट होते. लडाखचे पर्यावरण अत्यंत संवेदनशील असल्याने तिथे सेंद्रिय शेतीचा अवलंब करणे अत्यंत आवश्यक होते. यामुळे रासायनिक द्रव्यांऐवजी कंपोस्टचा वापर वाढून जमिनीचे आरोग्य सुधारेल आणि प्रादेशिक शेतीचा पाया मजबूत होईल. तसेच, सेंद्रिय शेतीमुळे लडाखचे खास वैशिष्ट्य असणारे झरदाळू , सी बकथॉर्न , जाव आणि कुटू या पिकांना जागतिक सेंद्रिय बाजारात मोठे मूल्य व नवी ओळख मिळेल.
अर्थात, सेंद्रिय शेतीकडे वळताना या प्रवासात व्यावहारिक आव्हानेही समोर आली होती. मार्च २०२६ रोजी LAHDC कारगिलचे मुख्य कार्यकारी समुपदेशक डॉ. मोहम्मद जाफर अखून यांनी रासायनिक खते (विशेषतः युरिया) अचानक बंद करण्याबाबत चिंता व्यक्त केली होती. शेतीचे उत्पन्न आणि शेतकऱ्यांचे नुकसान टाळण्यासाठी त्यांनी युरियाचा २०% पुरवठा तात्पुरता ठेवून टप्प्याटप्प्याने सेंद्रिय शेतीकडे बदल करण्याची व्यवहार्य सूचना केली होती. कारण पर्यावरणरक्षणाची उद्दिष्टे साध्य करताना शेतकऱ्यांची उपजीविका सुरक्षित राखणे तितकेच महत्त्वाचे मानले गेले.
शेवटी, सरकारची घोषणा हा एक महत्त्वाचा टप्पा असला, तरी या सेंद्रिय शेती क्रांतीचे खरे यश प्रत्यक्ष अंमलबजावणीवर अवलंबून असेल. सेंद्रिय शेती प्रमाणीकरणाची व्याप्ती, कृषी उत्पादकता, शेतकऱ्यांचे उत्पन्न, मातीचे आरोग्य आणि सेंद्रिय खतांची उपलब्धता या निकषांवरच या धोरणाचा दीर्घकालीन प्रभाव मोजला जाईल. सिक्किमने भारताचे पहिले सेंद्रिय राज्य बनण्याचा मान मिळवला होता, तर आता लडाखने देशातील पहिला १००% सेंद्रिय शेती करणारा केंद्रशासित प्रदेश बनून इतिहास रचला आहे. लडाखचे प्रशासन, उपराज्यपाल आणि स्थानिक शेतकऱ्यांचे हे यश संपूर्ण देशातील सेंद्रिय शेतीसाठी निश्चितच एक पथदर्शक मार्ग ठरेल.
