मुंबईतील माहीम पोलिसांनी दहशतवादविरोधी पथकाच्या (ATS) समन्वयाने केलेली एका ३३ वर्षीय व्यक्तीची अटक ही याच सजगतेचे आणि आक्रमक सुरक्षा धोरणाचे थेट उदाहरण आहे. वरवर पाहता सामान्य अत्तर विक्रेता आणि ‘रॅपिडो’ रायडर म्हणून वावरणारा हा व्यक्ती प्रत्यक्षात पाकिस्तानस्थित गुप्तचर अधिकाऱ्यांच्या संपर्कात राहून भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेला सुरुंग लावण्याचे काम करत होता. वरवर पाहता अत्तर विक्री आणि रॅपिडो रायडरसारखे साधेसुधे काम करणाऱ्या या व्यक्तीच्या मोबाईल फोनमध्ये भारताचा शत्रू असलेल्या मसूद अझरच्या प्रक्षोभक ऑडिओ क्लिप्स आणि जिहादी साहित्य सापडणे ही अत्यंत गंभीर व विचार करायला लावणारी बाब आहे. भाजप सरकार हे नेहमी देशाच्या आन्तरिक सुरक्षेबाबत कोणतीही तडजोड करू शकत नाही, हे या घटनेने पुन्हा एकदा अधोरेखित केले आहे.
मोहम्मद हसन अबू सरमद अख्तर असे या संशयिताचे नाव असून, तो मूळचा बिहारचा रहिवासी आहे आणि गेल्या जवळपास एका दशकापासून मुंबईत राहत होता. एका दशकापासून महानगराच्या गर्दीत मिसळून राहत असताना तो प्रत्यक्षात पाकिस्तानी हँडलर्सच्या इशाऱ्यावर काम करत होता, ही बाब अतिशय गंभीर आणि डोळ्यात अंजन घालणारी आहे.
सुरक्षा यंत्रणांनी केलेल्या तांत्रिक तपासणीत आणि काळाचौकी येथील एटीएस कार्यालयातील चौकशीत अख्तरच्या देशविरोधी कारवायांचा पर्दाफाश झाला. अख्तर सोशल मीडियावर ‘हर्मैन शराइफ’ (Harmain Sharaif) या नावाने ‘X’ (ट्विटर) अकाउंट आणि ‘hasanshaikh6603’ या नावाने इन्स्टाग्राम अकाउंट चालवत होता. ४ मे ते १८ ऑक्टोबर या कालावधीत त्याने सोशल मीडियावर अतिशय विषारी आणि धार्मिक तेढ निर्माण करणाऱ्या पोस्ट केल्या. यामध्ये उघडपणे जिहादचे संदर्भ देणे, मुसलमानांना शस्त्रास्त्रे बाळगण्याचे आवाहन करणे आणि इतर धार्मिक समुदायांना लक्ष्य करणे अशा कृत्यांचा समावेश होता. देशाचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या मुंबई दौऱ्यापूर्वीच्या सुरक्षा व्यवस्थेविषयी आणि संवेदनशील मुद्द्यांवर तो संशयास्पद कमेंट करत होता. भारताच्या सर्वोच्च नेतृत्वाच्या सुरक्षेशी संबंधित घटकांवर अशा घटकांची नजर असणे, हे कोणत्या मोठ्या कटाचे संकेत होते, याचा तपास आता पोलीस करत आहेत.
भारताने ज्या जैश-ए-मोहम्मद (JeM) आणि त्याचा म्होरक्या मसूद अझरला आंतरराष्ट्रीय मंचावर उघडे पाडून युनोकडून दहशतवादी घोषित करून घेतले, त्याच मसूद अझरच्या ऑडिओ क्लिप्सचा वापर करून भारतातील तरुणांची माथी भडकवण्याचा उद्योग सुरू होता. अख्तर हा ‘इंडियन मुस्लिम’ नावाच्या एका टेलिग्राम ग्रुपचा ॲडमिनिस्ट्रेटर होता. १ जून रोजी या ग्रुपवर जैश प्रमुख मसूद अझरच्या भाषणांच्या दोन ऑडिओ क्लिप अपलोड करण्यात आल्या होत्या. याशिवाय तो पाकिस्तान-पुरस्कृत अनेक कट्टरतावादी टेलिग्राम चॅनेल्सचा सदस्य होता. पाकिस्तानात बसलेले हँडलर्स कशा प्रकारे डिजिटल माध्यमांचा वापर करून भारताच्या अंतर्गत भागात स्लीपर सेल्स तयार करत आहेत, याचे हे ठोस प्रमाण आहे.
मुंबईतील ही अटक एकाकी घटना नाही. यापूर्वी जुलै महिन्यात गुजरात एटीएसने जैश-ए-मोहम्मदशी संबंधित एका मोठ्या आंतरराज्यीय नेटवर्कचा पर्दाफाश केला होता. गुजरात एटीएसने बनासकांठा, मेहसाणा, नवसारी, पाटण आणि मध्य प्रदेशातील देवास या ठिकाणी संयुक्त छापे टाकून आठ संशयितांना गजाआड केले होते. या टोळीला थेट दोन पाकिस्तानी हँडलर्स चालवत होते. राज्यातील स्थानिक तरुणांना आकर्षित करण्यासाठी मसूद अझरच्या ‘दर्श-ए-जिहाद’ या पुस्तकाचे चक्क गुजराती भाषेत भाषांतर करण्यात आले होते. या गटाला ₹३ लाखांचा निधी मिळाला होता आणि त्यांच्याकडून उर्दू पत्रे, जिहादी साहित्य, ऑडिओ-व्हिडिओ आणि जैशचा झेंडा जप्त करण्यात आला होता. गुजरात ते मुंबई अशी ही पाळेमुळे पाहता, भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवर आणि आर्थिक केंद्रांमध्ये अशांतता माजवण्याचा पाकिस्तानचा हा एक सुनियोजित कट असल्याचे स्पष्ट होते.
गेल्या काही वर्षांत दहशतवाद्यांनी आपली कार्यपद्धती बदलली आहे. मोठ्या प्रमाणावर हल्ले करण्याऐवजी समाजात तेढ निर्माण करणे, तरुणांचे ब्रेनवाश करणे आणि स्थानिक स्तरावर ‘स्लीपर सेल’ तयार करणे असा हा छुपा अजेंडा असतो. मुंबईत गेल्या दहा वर्षांपासून वास्तव्य करणाऱ्या या संशयिताने सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सचा वापर करून विषारी propaganda पसरवण्याचे काम केले. ‘हर्मैन शराइफ’ किंवा इतर बनावट आयडींच्या माध्यमातून धार्मिक उन्माद भडकवणे, विशिष्ट समुदायांना शस्त्रे बाळगण्याचे आवाहन करणे आणि भारताच्या सार्वभौमत्वाला आव्हान देणे हे उद्योग सुरू होते. महाराष्ट्र एटीएसने दाखवलेली ही तत्परता आणि काळाचौकी युनिटने केलेली कारवाई कौतुकास्पद आहे. गुप्त माहितीच्या आधारे वेळेवर उचललेले पाऊल एका मोठ्या संकटाला निमंत्रण देण्यापासून रोखू शकले आहे.
या प्रकरणाने आणखी एका महत्त्वाच्या मुद्द्यावर प्रकाश टाकला आहे – तो म्हणजे वैचारिक कट्टरतेचा प्रसार. जैश-ए-मोहम्मदचा म्होरक्या मसूद अझर हा तोच दहशतवादी आहे, ज्याला भारताच्या विरोधात कारवाया केल्याबद्दल इतिहास साक्षी आहे. अशा दहशतवाद्यांचे ऑडिओ किंवा साहित्य टेलिग्राम ग्रुप्स किंवा सोशल मीडियाच्या माध्यमातून तरुण पिढीपर्यंत पोहोचवणे, हा देशद्रोहच आहे.
भाजप सरकारच्या काळात राष्ट्रीय सुरक्षेच्या मुद्द्यावर जीरो टॉलरन्स धोरण अवलंबले गेले आहे. UAPA (बेकायदेशीर क्रियाकलाप प्रतिबंधक कायदा) सारखे कठोर कायदे अधिक मजबूत करण्यात आले आहेत, ज्यामुळे दहशतवाद्यांना आणि त्यांच्या सहानुभूतीदारांना पाठीशी घालणाऱ्यांवर वचक निर्माण झाला आहे. काही महिन्यांपूर्वी गुजरात एटीएसनेही जैश-ए-मोहम्मदच्या अशाच एका मोठ्या नेटवर्कचा पर्दाफाश केला होता, ज्यामध्ये गुजरात आणि मध्य प्रदेशातून संशयितांना अटक करण्यात आली होती. आता मुंबईत झालेली ही अटक हे दर्शवते की, देशाच्या कानाकोपऱ्यात पसरलेली ही पाळेमुळे खणून काढण्यासाठी यंत्रणा कशा डोळ्यात तेल घालून काम करत आहेत.
महाराष्ट्रात महायुतीचे सरकार आल्यापासून कायदा आणि सुव्यवस्था कायम ठेवण्याला आणि देशविघातक शक्तींना कठोरपणे वेसण घालण्याला सर्वोच्च प्राधान्य दिले जात आहे. मुंबईसारख्या संवेदनशील शहरात जिथे २६/११ च्या हल्ल्याचा काळा इतिहास आहे, तिथे अशा कोणत्याही घटकाला मूळ धरू देणार नाही, हा संकल्प पोलीस यंत्रणेने कृतीतून दाखवून दिला आहे.
