सामान्यतः ‘राजकारणी’ म्हटलं की आपल्या डोळ्यांसमोर येतात ते राजकीय दौरे, सभा, हार-तुरे, घोषणा आणि वाढदिवसाच्या दिवशी लागणारे मोठमोठे होर्डिंग्ज. वाढदिवस म्हटला की केक कापून, पार्ट्या करून आनंदाचा उत्सव साजरा करण्याची एक ठरलेली पद्धत समाजात रूढ झाली आहे. परंतु, या सगळ्या गराड्याला आणि चौकटीला बगल देत, मुंबई महानगरपालिकेच्या आरोग्य समितीचे अध्यक्ष हरिष भांदिर्गे यांनी मात्र समाजकारणाचा एक नवा आणि अत्यंत उच्च दर्जाचा वस्तुपाठ घालून दिला आहे. आपल्या वाढदिवसाचे औचित्य साधत त्यांनी घेतलेला एक निर्णय आज संपूर्ण देशासाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.
नायर रुग्णालयाच्या इतिहासातील पहिली ऐतिहासिक नोंद
हरिष भांदिर्गे यांनी मुंबईतील प्रसिद्ध नायर धर्मादाय रुग्णालयात जाऊन ‘अवयवदानासाठी’ अधिकृत नोंदणी केली. नायर रुग्णालयाच्या प्रदीर्घ इतिहासात आरोग्य समितीच्या अध्यक्षांनी स्वतः अवयवदानाचा अर्ज भरण्याची ही पहिलीच वेळ आहे. एका जबाबदार पदावर असलेल्या लोकप्रतिनिधीने स्वतः पुढे होऊन घेतलेला हा निर्णय नायर रुग्णालयाच्या इतिहासात सुवर्णअक्षरांनी नोंदवला गेला आहे. या प्रसंगी रुग्णालयाचे डीन डॉ. शैलेंद्र मोहिते यांच्यासह अनेक वैद्यकीय अधिकारी व डॉक्टर्स उपस्थित होते, ज्यांनी या ऐतिहासिक पावलाचे मनापासून कौतुक केले.
‘मरावे परी कीर्तिरूपे उरावे’ चा खरा अर्थ
समर्थ रामदासांनी म्हटलं आहे, “मरावे परी कीर्तिरूपे उरावे.” विज्ञान आणि मानवतेच्या युगात या उक्तीला खरा अर्थ प्राप्त करून दिला आहे तो अवयवदानाने. भांदिर्गे यांनी केवळ भाषणातून समाजप्रबोधन केले नाही, तर कृतीतून ‘माणुसकीचे दर्शन’ घडवले. मृत्यूनंतर हे नश्वर शरीर मातीत मिसळणार किंवा अग्नीत विलीन होणार, पण जर त्याच शरीरातील अवयवांनी कोणाला तरी नवजीवन मिळणार असेल, तर त्यापेक्षा मोठे भाग्य कोणते? हे त्यांनी आपल्या निर्णयातून सिद्ध केले.
त्यांच्या या निर्णयामागील भावना अत्यंत बोलकी आणि संवेदनशील आहे:
“आपण या जगातून निघून गेल्यानंतरही आपल्या अस्तित्वाचा एक भाग कोणाच्या तरी श्वासात, हृदयाच्या ठोक्यात किंवा डोळ्यांतील प्रकाशात जिवंत राहू शकतो. यापेक्षा मोठे दान आणि मानवतेची सेवा कोणती?”
-हरिष भांदिर्गे
पदाचा वापर लोकजागृतीसाठी
आज देशभरात हजारो रुग्ण हृदय, यकृत, मूत्रपिंड (किडनी) आणि डोळे अशा महत्त्वाच्या अवयवांच्या प्रतीक्षेत जीवन-मरणाची लढाई लढत आहेत. अशा वेळी केवळ कायद्याने किंवा नियमाने ही चळवळ मोठी होऊ शकत नाही, त्याला गरज असते ती एका खंबीर नेतृत्वाची. आरोग्य समितीचे अध्यक्ष म्हणून समाजात अवयवदानाबाबत असणारे गैरसमज दूर करणे आणि जनजागृती करणे ही आपली प्राथमिक जबाबदारी आहे, याचे भान भांदिर्गे यांनी ठेवले. त्यांचा हा संकल्प केवळ एक वैयक्तिक निर्णय नसून, समाजात अवयवदानाचा व्यापक संदेश पोहोचवणारी एक मोठी चळवळ आहे.
भांदिर्गे यांनी केवळ राजकारण न करता ‘समाजकारण’ आणि ‘मानवसेवा’ हीच खरी ईश्वरसेवा मानली आहे. वाढदिवसाच्या निमित्ताने स्वतःच्या आनंदापेक्षा समाजाला काय देता येईल, याचा विचार करणारा नेता आजच्या काळात दुर्मिळच. राजकारणात राहूनही सामाजिक बांधिलकी कशी जपावी आणि समाजासमोर एक आदर्श कसा निर्माण करावा, याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे हरिष भांदिर्गे!
