तरुणाईच्या कर्तृत्वातून घडतोय नवा भारत!

संघर्ष, सेवाभाव आणि उद्योजकतेच्या बळावर तरुणांची प्रेरणादायी वाटचाल

भारताची तरुणाई ही देशाची मोठी शक्ती आहे. नव्या कल्पना, मेहनत, जिद्द आणि समाजाप्रती असलेली संवेदनशीलता यांच्या बळावर तरुण पिढी विविध क्षेत्रांत योगदान देत आहे. शिक्षण, विज्ञान, उद्योजकता आणि समाजसेवा या क्षेत्रांतील त्यांचे प्रयत्न देशाच्या प्रगतीला नवी दिशा देऊ शकतात. देशाच्या वेगवेगळ्या भागांतून पुढे येणाऱ्या प्रेरणादायी कहाण्या तरुणाईच्या क्षमतेची ओळख करून देतात.

मेरठचा संकेत कुमार : YouTube च्या मदतीने इस्रोपर्यंत

उत्तर प्रदेशातील मेरठचा संकेत कुमार याचा प्रवास विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी आहे. संयुक्त प्रवेश परीक्षा (JEE) Advanced मध्ये पात्रतेसाठी आवश्यक गुणांपेक्षा दोन गुणांनी कमी गुण मिळाल्यानंतरही त्याने प्रयत्न सुरू ठेवले. महागड्या शिकवणीऐवजी YouTube वरील शैक्षणिक व्याख्यानांचा आणि प्रश्नपत्रिकांचा आधार घेत त्याने अभ्यास केला. पुढे त्याने भारतीय अंतराळ विज्ञान व तंत्रज्ञान संस्थेत (IIST) एरोस्पेस अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले आणि भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेत (ISRO) वैज्ञानिक-अभियंता पदासाठी निवड मिळवली. स्वतःच्या प्रयत्नांतून विज्ञानक्षेत्रात पुढे जाण्याची त्याची कहाणी विद्यार्थ्यांना प्रेरणा देते.

विजयवाड्याचा आकाश सरोज : कमाईतून सेवाभाव

आंध्र प्रदेशातील विजयवाडा येथील २४ वर्षीय आकाश सरोज स्विगी डिलिव्हरी एजंट म्हणून काम करतो. दैनंदिन कामासोबत तो गरजू व्यक्तींनाही मदत करतो. रिक्षाचालकांना जेवण देणे, रिक्षाच्या दुरुस्तीसाठी मदत करणे, बेघर व्यक्तींना ब्लँकेट वाटणे आणि भटक्या प्राण्यांना अन्न देणे अशा कृतींतून त्याचा सेवाभाव दिसतो. स्वतःच्या मेहनतीच्या कमाईतून इतरांच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडवण्याचा त्याचा प्रयत्न उल्लेखनीय आहे.

जळगावचे दुर्गेश आणि साई शिंपी : केळीच्या चिप्सचा व्यवसाय

महाराष्ट्रातील जळगावचे दुर्गेश शिंपी आणि त्याचा धाकटा भाऊ साई शिंपी यांनी घरातून केळीच्या चिप्स तयार करून विकण्यास सुरुवात केली. दुर्गेश नऊ वर्षांचा असताना वडिलांचे निधन झाले. पुढे त्याने भावासोबत ‘MH19 Chips Vala’ हा ब्रँड उभारला. जळगावच्या केळीला व्यावसायिक स्वरूप देत त्यांनी स्थानिक उत्पादनावर आधारित व्यवसायाचा मार्ग निवडला. कमी वयात कल्पनेचे उत्पादनात रूपांतर करून ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याची त्यांची धडपड तरुण उद्योजकतेचे उदाहरण आहे.

गडचिरोलीची भाग्यश्री लेखामी : आदिवासी गावांच्या विकासासाठी पुढाकार

गडचिरोली जिल्ह्यातील कोटी ग्रामपंचायतीच्या भाग्यश्री मनोहर लेखामी यांची वयाच्या २०व्या वर्षी सरपंचपदी निवड झाल्याचे वृत्त प्रसिद्ध झाले होते. माडिया आदिवासीबहुल भागात शिक्षण, महिला सक्षमीकरण आणि मूलभूत सुविधांसाठी त्यांनी पुढाकार घेतला. विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणासाठी प्रोत्साहन देणे आणि गावकऱ्यांच्या समस्या जाणून घेणे हे त्यांच्या कामाचे महत्त्वाचे पैलू आहेत. स्थानिक नेतृत्वातून गावाच्या विकासासाठी काम करण्याची त्यांची वाटचाल आदिवासी भागातील तरुणींसाठी प्रेरणादायी आहे.

राजू केंद्रे : वंचित विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणाची दिशा

महाराष्ट्रातील बुलढाणा जिल्ह्यातील राजू केंद्रे यांनी ‘Eklavya India Foundation’ या संस्थेची स्थापना केली. ग्रामीण, आदिवासी आणि वंचित समुदायांतील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणासाठी मार्गदर्शन आणि संधी उपलब्ध करून देणे हे संस्थेचे उद्दिष्ट आहे. शिष्यवृत्ती, विद्यापीठांतील प्रवेश आणि शैक्षणिक मार्गदर्शन यांसाठी विद्यार्थ्यांना मदत केली जाते. स्वतःच्या अनुभवातून इतर विद्यार्थ्यांसाठी संधी निर्माण करण्याचा हा प्रयत्न शिक्षणातील समान संधींचे महत्त्व अधोरेखित करतो.

नंदुरबारमधील युवा जनजागृती : तंत्रज्ञानातून स्थानिक प्रश्नांना आवाज

नंदुरबारसारख्या आदिवासीबहुल भागांत स्थानिक तरुण मोबाईल व्हिडिओ आणि सामाजिक माध्यमांचा उपयोग करून गावातील प्रश्न, सरकारी योजनांची माहिती आणि जनजागृतीचे विषय लोकांपर्यंत पोहोचवत आहेत. स्थानिक भाषेत माहिती मांडणे आणि तरुणांना संवादकौशल्याचे प्रशिक्षण देणे यामुळे समुदायातील प्रश्नांना व्यासपीठ मिळते. तंत्रज्ञानाचा वापर केवळ मनोरंजनासाठी नव्हे, तर समाजोपयोगी संवादासाठीही करता येतो, हे असे उपक्रम दाखवतात.

समारोप

या उदाहरणांमध्ये क्षेत्रे वेगवेगळी असली, तरी त्यांना जोडणारा समान धागा म्हणजे पुढाकार घेण्याची तयारी. कुणी विज्ञानाच्या क्षेत्रात देशासाठी योगदान देत आहे, कुणी स्वतःच्या कमाईतून गरजूंची मदत करत आहे, तर कुणी स्थानिक उत्पादन किंवा शिक्षणाच्या माध्यमातून इतरांसाठी संधी निर्माण करत आहे. अशा तरुणांना योग्य मार्गदर्शन, सहकार्य आणि प्रोत्साहन मिळाल्यास त्यांच्या कामाचा प्रभाव अधिक व्यापक होऊ शकतो. तरुणाईची खरी ताकद स्वतःचे भविष्य घडवतानाच इतरांच्या आयुष्यातही सकारात्मक बदल घडवण्यात आहे.

संदर्भसूची

१. संकेत कुमार — The Economic Times: https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/missed-jee-advanced-by-2-marks-now-isro-scientist-meerut-youth-who-studied-on-youtube-without-costly-coaching-will-help-power-indias-space-programme/articleshow/131885639.cms

२. आकाश सरोज — NDTV Food: https://food.ndtv.com/news/how-this-24-year-old-swiggy-agent-from-vijayawada-delivers-food-and-helps-the-needy-10936332

३. दुर्गेश आणि साई शिंपी — The Times of India: https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/meet-16-year-old-durgesh-shimpi-mh19-chipsvalas-teenage-founder-who-lost-his-father-at-nine-and-then-built-a-3-crore-banana-chips-brand-out-of-his-kitchen/articleshow/133451712.cms

४. भाग्यश्री मनोहर लेखामी — YourStory: https://yourstory.com/herstory/2023/08/young-tribal-sarpanch-changemaker-maharashtra-issues

५. राजू केंद्रे — The Indian Express: https://indianexpress.com/article/cities/pune/eklavya-india-foundation-ngo-wings-dreams-students-marginalised-communities-to-pursue-higher-studies-abroad-8978708/

६. नंदुरबारमधील आदिवासी जनजागृती उपक्रम — प्रकाशित वृत्तांचा संदर्भ लेखात स्वतंत्रपणे पडताळावा.