४१ वर्षांपासून अविरत धावतेय शौर्यपरंपरा! भगव्या ध्वजाच्या साक्षीने दुर्गामाता दौडीचा प्रेरणादायी प्रवास

पहाटेची वेळ… वातावरणात अजूनही अंधाराची चादर पसरलेली असते. तुतारीचा निनाद कानावर पडतो, भगवा ध्वज अभिमानाने फडकतो आणि मशालींच्या प्रकाशात शिस्तबद्ध पावलांची लय उमटू लागते. छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जयघोष, देवी दुर्गामातेचे स्मरण आणि शौर्याचा हुंकार यांतून सुरू होते दुर्गामाता दौड. नवरात्रातील ही दौड म्हणजे केवळ धावणे नाही; ती श्रद्धा, शिस्त, संघटन आणि स्वाभिमान जागवणारी प्रेरणायात्रा आहे. ४१ वर्षांपासून चालत आलेली ही शौर्यपरंपरा आज अनेकांच्या मनात उत्साह आणि सामाजिक बांधिलकीची भावना जागवते.

सांगलीतून सुरू झालेली प्रेरणायात्रा

दुर्गामाता दौडीची परंपरा सांगलीतून सुरू झाली. श्री शिवप्रतिष्ठान हिंदुस्थानच्या माध्यमातून संभाजी भिडे गुरुजी यांच्या प्रेरणेने या उपक्रमाला आकार मिळाला. नवरात्राच्या नऊ दिवसांत पहाटे एकत्र येऊन धावणे, देवीचे स्मरण करणे आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या शौर्यपरंपरेचे स्मरण ठेवणे, हा या दौडीचा मुख्य आशय आहे. सांगलीतील दौडीला मिळालेला प्रतिसाद पुढे महाराष्ट्रातील अनेक शहरांमध्ये आणि गावांमध्ये पोहोचला.

तलवारींचा मान, मशालींचा प्रकाश आणि शौर्याचा हुंकार

दौडीदरम्यान भगवा ध्वज, तुतारी, मशाली आणि पारंपरिक शस्त्रांचे दर्शन वातावरणात ऐतिहासिकतेची जाणीव निर्माण करते. या प्रतीकांमधून शौर्य, त्याग, धैर्य आणि स्वाभिमान यांची आठवण करून दिली जाते. शिस्तबद्ध रांगा, सामूहिक घोष आणि एकत्रित पावले यांमुळे दौडीला सामूहिक ऊर्जेचे स्वरूप प्राप्त होते. अनेक ठिकाणी नागरिक घरांसमोर रांगोळ्या काढून, स्वागत करून किंवा सहभागी धावपटूंना प्रोत्साहन देऊन या उपक्रमात सहभागी होतात.

नवरात्राचे नऊ दिवस, देवीच्या चरणी वंदन

नवरात्राच्या पहिल्या दिवसापासून सुरू होणारी दुर्गामाता दौड नऊ दिवस भक्तिभावाने चालते. सांगलीतील परंपरेनुसार पहाटे शिवाजी महाराजांच्या पुतळ्याजवळ एकत्र येऊन ध्येयमंत्राचे पठण केले जाते आणि त्यानंतर दौडीला सुरुवात होते. सहभागी धावपटू देवी दुर्गामातेच्या मंदिरापर्यंत धाव घेतात. विजयादशमीच्या दिवशी या उपक्रमाचा समारोप होतो. या काळात श्रद्धा आणि शारीरिक सक्रियता यांचा संगम अनुभवायला मिळतो.

सांगलीपासून महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यापर्यंत, देशाच्या अन्य प्रांतांतही!

काळाच्या ओघात दुर्गामाता दौडीचा विस्तार सांगलीपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. मुंबई, पुणे, कोकण, मराठवाडा, विदर्भ आणि मावळ परिसरातील विविध गावांमध्ये या दौडीचे आयोजन केले जाते. महाराष्ट्राबाहेरील काही भागांतही या उपक्रमाचे आयोजन झाल्याचे वृत्तांतांमध्ये नमूद आहे. स्थानिक पातळीवर कार्यकर्ते आणि नागरिक एकत्र येऊन नवरात्राच्या काळात दौडीचे आयोजन करतात. त्यामुळे ही परंपरा अनेक ठिकाणी सामूहिक सहभाग, शिस्त आणि सांस्कृतिक अभिमान व्यक्त करण्याचे माध्यम बनली आहे.

परंपरा पुढे नेणारी तरुणाई!

दुर्गामाता दौडीचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यात तरुणांचा दिसणारा सहभाग. पहाटे वेळेवर उपस्थित राहणे, एकत्रितपणे धावणे, शिस्त पाळणे आणि सामूहिक उपक्रमात सहभागी होणे यांतून तरुणांमध्ये नियमितता व संघभावनेचा अनुभव निर्माण होतो. ज्येष्ठांकडून ऐतिहासिक परंपरेची माहिती मिळते, तर तरुणाई आपल्या सहभागातून ती पुढे नेते. भगव्या ध्वजाच्या साक्षीने निघणारी ही दौड श्रद्धा, शौर्य आणि सामूहिक संकल्प यांची आठवण करून देत नवरात्राला एक वेगळे सार्वजनिक स्वरूप देते.

संदर्भ

• सकाळ — सांगलीतील दुर्गामाता दौडीच्या परंपरेविषयी
  https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/35-years-tradition-durga-mata-daud-sangli-story-balraj-pawar-360182
• लोकसत्ता — सांगलीतील दुर्गामाता दौडीविषयी वृत्त
  https://www.loksatta.com/maharashtra/shivpratishtan-chief-sambhaji-bhide-organize-durgamata-daud-in-sangli-1768347/
• एबीपी माझा — दुर्गामाता दौड आणि शौर्यपरंपरा
  https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/navratri-shivpratisthan-chief-sambhaji-bhide-organize-durgamata-daud-in-sangli-594561
• एबीपी माझा — सांगलीतील दुर्गामाता दौडीची छायाचित्रे
  https://marathi.abplive.com/photo-gallery/news/maharashtra-sangli-durga-mata-daud-latest-photo-shiv-pratishthan-navratri-2022-utsav-1104018
• पुढारी — कबनूर येथील दुर्गामाता दौडीच्या तयारीविषयी
  https://pudhari.news/kolhapur-preparation-of-durgamata-daud-festival-in-kabanura
• मावळ माझा — मावळ तालुक्यातील गावांमधील दुर्गामाता दौड
  https://mavalmaza.com/news/On-behalf-of-shri-shivpratisthan-hindustan-shri-durgamata-daud-is-organized-in-49-villages-of-maval-taluka
• सकाळ — रत्नागिरीतील दुर्गामाता दौड
  https://www.esakal.com/kokan/todays-latest-marathi-news-kop23b14964-txt-ratnagiri-20231014094906
• टीव्ही९ मराठी — दुर्गामाता दौडीच्या ४१ वर्षांच्या परंपरेचा उल्लेख
  https://www.tv9marathi.com/videos/short-videos/sambhaji-bhide-durgamata-daud-concludes-in-sangli