एलॉन मस्क. हे नाव आता जगात कुणाला नवखे राहिलेले नाही. माणसाकडे अमाप पैसा आला, की त्याची मस्ती डोक्यात कशी जाते, याचे हे चालतेबोलते उदाहरण आहे. सत्तेचा आणि पैशांचा दर्प माणसाच्या मेंदूत कसा भिनतो, हे मस्क यांच्याकडे बघितले की समजते. मस्क यांच्याकडे ‘टेस्ला’ आहे. अंतराळात झेप घेणारी ‘स्पेसएक्स’ आहे. आणि आता ‘एक्स’ (पूर्वीचे ट्विटर) सारखे समाजमाध्यमही त्यांच्याच खिशात आहे. ते तंत्रज्ञानातले हुशार उद्योजक नक्कीच आहेत. प्रचंड यशस्वी व्यावसायिक आहेत. त्याबद्दल कुणाचेही दुमत असण्याचे कारण नाही. पण म्हणून जगातले सगळे शहाणपण केवळ आपल्याच मेंदूत आहे, असा त्यांचा गैरसमज झाला आहे. स्वतःच्या पैशाच्या आणि सत्तेच्या नशेने ते पार आंधळे झाले आहेत.
मस्क यांना वाटते, आपण म्हणू ती पूर्व दिशा आणि आपण आखू तीच नियमरेषा. जगातल्या कोणत्याही सार्वभौम देशाने आपल्या इशाऱ्यावर नाचावे, अशी त्यांची खुळी अपेक्षा असते. पण भारताने त्यांना त्यांची नेमकी जागा दाखवून दिली आहे. त्यांच्या मस्तवालपणाचा आणि उद्दामपणाचा फुगा भारताने पद्धतशीर फोडला आहे. कोणत्याही देशात जाऊन तिथल्या लोकशाहीला खिशात घालण्याची त्यांची सवय भारतात चालणार नाही. पैशाच्या जोरावर जगाला विकत घेण्याची ही मस्ती भारतात खपवून घेतली जाणार नाही, हा संदेश आता जगभर गेला आहे.
‘पंतप्रधान अंबानी’ म्हणण्याची खुमखुमी
मस्क यांना त्यांची ‘स्टारलिंक’ ही उपग्रह इंटरनेट सेवा (सॅटेलाइट इंटरनेट) भारतात सुरू करायची आहे. या विशाल भारतीय बाजारपेठेत शिरकाव करण्यासाठी ते गेले कित्येक महिने उतावीळ झाले आहेत. पण भारतासारख्या एका सार्वभौम आणि लोकशाही देशाचे काही नियम आहेत. काही कायदेशीर प्रक्रिया आहेत. परदेशी कंपनीला इथे व्यवसाय करायचा असेल, तर ते नियम त्यांना पाळावेच लागतील. मस्क यांना हा विलंब सहन होत नाही. त्यांना सवलत हवी आहे. त्या रागातून त्यांनी थेट भारताच्या लोकशाहीची आणि इथल्या व्यवस्थेची खिल्ली उडवली. ‘एक्स’वर त्यांनी खोचक पोस्ट केली. भारतातील सुप्रसिद्ध उद्योगपती मुकेश अंबानी यांचा उल्लेख त्यांनी चक्क ‘पंतप्रधान अंबानी’ असा केला.
भारतातील काही विशिष्ट मक्तेदार आपल्या सेवेला विरोध करत आहेत, असा बिनबुडाचा आरोप त्यांनी केला. स्टारलिंकला भारतात प्रवेश दिला जात नाही, हा विलंब म्हणजे ‘भारतीय जनतेविरुद्ध केलेला गुन्हा’ आहे, असेही ते बरळले. हे केवळ अंबानींवरील वैयक्तिक भाष्य नाही. तर हा थेट भारत सरकार, इथली प्रशासन व्यवस्था आणि भारतीय राज्यघटनेचा केलेला घोर अपमान आहे. परदेशी उद्योजकांनी इथे यावे. नक्कीच व्यवसाय करावा. पण इथल्या लोकशाहीची टिंगल उडवण्याचा अधिकार त्यांना कोणी दिला? मस्क यांना वाटते की, संपत्ती त्यांना भारतीय सरकारचे धोरण ठरवण्याचा विशेषाधिकार देते. पण ही त्यांची मोठी चूक आहे.
सुरक्षेशी तडजोड शक्य नाही
मस्क जगभर ओरडत आहेत की भारत त्यांना मुद्दाम रोखत आहे. पण सत्य पूर्णपणे वेगळेच आहे. भारत सरकारने त्यांना ‘जीएमपीसीएस’ परवाना आणि ‘इन-स्पेस’ची मंजुरी आधीच दिली आहे. आता फक्त सुरक्षेची पडताळणी आणि स्पेक्ट्रमचे वाटप बाकी आहे. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, जिओ सॅटेलाइट आणि वनवेब या दोन मोठ्या भारतीय कंपन्याही याच रांगेत आहेत. त्या नेमक्या याच टप्प्यावर आहेत. मग मस्क यांच्या एका विदेशी कंपनीसाठी भारताने आपले नियम का बदलावेत? त्यांना रांगेत पुढे का घ्यावे? नियम सर्वांसाठी समान आहेत, हे मस्क यांना का समजत नाही?
सॅटेलाइट इंटरनेटचा थेट संबंध देशाच्या राष्ट्रीय सुरक्षेशी असतो. मस्क यांच्या स्टारलिंक उपकरणांना स्थानिक सिम कार्ड किंवा नेहमीच्या ‘केवायसी’ची गरज नसते. ती कुठेही चालू शकतात. मणिपूरमधील हिंसाचारग्रस्त भागात आणि म्यानमार सीमेवर तस्करांकडे ही स्टारलिंकची उपकरणे सापडली आहेत. रशिया-युक्रेन युद्धात मस्क यांनी काय केले, हे जगाने पाहिले आहे. त्यांनी एका आदेशावर युक्रेन सैन्याची इंटरनेट सेवा अचानक बंद पाडली होती. उद्या भारताच्या संवेदनशील सीमेवर एखादी आणीबाणीची स्थिती आली, तर या सेवेचे नियंत्रण कोणाच्या हातात असणार? हा राष्ट्रीय सुरक्षेचा गंभीर प्रश्न आहे. सुरक्षेची खात्री करून घेणे, हा मस्क यांना त्यांच्या विरोधातला कट वाटतो. हा त्यांचा निव्वळ वेडगळपणा आहे.
दुटप्पीपणा आणि गोऱ्या कातडीचा अहंकार
मस्क यांचा स्वभाव दुटप्पी आणि वादग्रस्त आहे. अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या नावाखाली ते ‘एक्स’वर सतत बेताल बडबड करत असतात. पण त्यांच्या या सर्व विचारांत आणि कृतींत एक छुपा वंशवाद दडला आहे. अमेरिकेत आणि युरोपात त्यांनी अनेकदा स्थलांतरितांच्या विरोधात गरळ ओकली आहे. कृष्णवर्णीय लोकांबद्दल आक्षेपार्ह आणि वाईट बोलणाऱ्यांचे त्यांनी अनेकदा उघड समर्थन केले आहे. जेव्हा त्यांच्यावर टीका झाली, तेव्हा प्रसारमाध्यमेच गोऱ्या लोकांच्या विरोधात असल्याचा जावईशोध त्यांनी लावला होता. त्यांच्या या मानसिकतेतून त्यांचा वर्णवर्चस्ववादी दृष्टिकोन स्पष्ट दिसतो.
स्वतः मूळचे दक्षिण आफ्रिकेचे. एका देशातून दुसऱ्या देशात जाऊन ते मोठे झाले. आणि आता इतरांना मात्र ते तीच संधी नाकारतात. ज्या देशांचे कायदे त्यांच्या सोयीचे आहेत, त्यांचे ते गोडवे गातात. तिथे ते लगेच गुंतवणूक करतात. आणि जिथे त्यांना कायदेशीर चौकटीत राहून काम करावे लागते, तिथे ते त्या सरकारला गुन्हेगार ठरवतात. चीनने त्यांना बंदी घातली, तिथे ते गप्प बसतात. इराणने त्यांना रोखले. तिथे त्यांचा आवाज फुटत नाही. पण भारतावर मात्र ते दादागिरी करण्याचा प्रयत्न करतात. हा गोऱ्या कातडीचा आणि पैशांचा निव्वळ अहंकार आहे.
राजकीय लुडबूड आणि फजिती
मस्क यांच्या या उद्योगात भारतातही काही राजकीय नेत्यांनी उडी घेतली. या वादाला उगाचच राजकीय रंग दिला. मस्क यांनी अंबानींवर आणि पर्यायाने भारतावर टीका करताच, काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी त्यांना थेट पाठिंबा दिला. ‘भारतात स्वागत आहे, दुसऱ्या व्यक्तीला भेटेपर्यंत थांबा,’ असे ट्विट करत त्यांनी मस्क यांचीच री ओढली. मस्क यांनीही लगेच राहुल गांधींचे आभार मानले. अमेरिकी अब्जाधीशाने भारतातील विरोधी पक्षाच्या नेत्याशी असे संगनमत करणे, हे धक्कादायक आहे.
पण इथे मस्क यांचा आणि गांधी यांचाही राजकीय दुटप्पीपणा उघडा पडला. अमेरिकेत मस्क स्वतःला उजव्या विचारसरणीचे कट्टर पुरस्कर्ते मानतात. आणि भारतात मात्र व्यावसायिक स्वार्थासाठी ते कथित डाव्या किंवा विरोधी विचारांना जवळ करतात. यात मस्क आणि काँग्रेस या दोघांचीही मोठी फजिती झाली. कारण, याच काँग्रेसचे नेते जयराम रमेश यांनी काही महिन्यांपूर्वी स्टारलिंक आणि भारताची सुरक्षितता यांच्या संबंधाने कडक शब्दांत शंका उपस्थित केली होती. मग आता मस्क यांच्या प्रेमापोटी त्यांनी अचानक यू-टर्न कसा घेतला? या राजकीय लुडबुडीतून मस्क यांच्या हाती काहीच लागणार नाही. उलट, या गावठी खेळामुळे त्यांचा परवाना मिळण्याच्या प्रक्रियेत अधिकच गुंता वाढेल.
पैशाची मस्ती इथे चालणार नाही
मस्क असा आव आणत आहेत, की ते भारतातील ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील गरिबांसाठी इंटरनेट आणत आहेत. त्यांना जणू गरिबांचा मोठा उमाळा आला आहे. पण हा निव्वळ खोटारडेपणा आणि ढोंगीपणा आहे. भारतात आज जगातले सर्वांत स्वस्त ४-जी आणि ५-जी इंटरनेट मिळते. भारतातील तळागाळातील माणूस आज सहजतेने युपीआय वापरतो. मस्क यांच्या स्टारलिंकच्या नुसत्या उपकरणाची किंमतच ३६ हजार रुपयांच्या घरात आहे. आणि त्याचे महिन्याचे बिल किमान नऊ हजार रुपये असते. हे इतके महागडे इंटरनेट भारतातील कोणते गरीब वापरणार आहेत? मस्क यांची ही सेवा केवळ उच्चभ्रू श्रीमंतांसाठीच आहे. पण ते गरिबांचा कळवळा असल्याचा खोटा आव आणत आहेत.
भारताने डिजिटल क्षेत्रात स्वतःच्या ताकदीवर क्रांती केली आहे. त्यासाठी भारताला मस्क यांच्यासारख्या उद्दाम अब्जाधीशाच्या कुबड्यांची अजिबात गरज नाही. भारत हा एक सार्वभौम आणि स्वाभिमानी देश आहे. तो कुणाच्याही दबावाला भीक घालत नाही. देशाचे नियम सर्वांसाठी समान आहेत. ते पाळले तरच तुम्हाला भारतात सन्मानाने प्रवेश मिळेल. मस्क स्वतःला कितीही मोठे आणि सर्वशक्तिमान समजत असले, तरी भारताच्या भक्कम कायद्यांसमोर त्यांना मान झुकवावीच लागेल. पैशाची मस्ती आणि बेताल वक्तव्ये करून ते स्वतःचेच हसे करून घेत आहेत. मस्क यांनी आपले पाय जमिनीवर ठेवावेत. अन्यथा, इतिहासात त्यांची नोंद एका प्रतिभावान तंत्रज्ञान प्रणेत्याऐवजी, केवळ पैशाने माजलेला एक ‘मस्तवाल व्यापारी’ अशीच राहील!
