महाराष्ट्राच्या आणि लगतच्या किनारपट्टीवर अथांग अरबी सागरात फक्त लाटा उसळत नाहीत. तिथे कधी कधी मृत्यूचा अघोरी बाजार भरतो. नुकतीच समुद्रात आणि किनारपट्टीवर हजारो कोटी रुपयांच्या अमली पदार्थांची मोठी खेप जप्त करण्यात आली. तटरक्षक दलाच्या सुरक्षारक्षकांनी आणि भारतीय नौदलाने डोळ्यांत तेल घालून ही कारवाई केली. त्यांचे हे यश नक्कीच कौतुकास्पद आहे. पण हा आकडा चक्रावून टाकणारा आहे. जेव्हा एकाच कारवाईत हजारो किलो विष पकडले जाते, तेव्हा ते फक्त हिमनगाचे टोक असते, हे आपण विसरता कामा नये. आज आपला विस्तीर्ण समुद्रकिनारा तस्करांचा आणि आंतरराष्ट्रीय माफियांसाठी आवडता मार्ग बनला आहे. हे संकट किती भीषण आहे, याची जाणीव सुदैवाने देशाच्या नेतृत्वाला आधीपासूनच होती. त्यांनी आता अधिक कठोर पावले टाकायला सुरुवात केली आहे.
म्हणूनच, केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी नशामुक्त भारताचा विडा उचलला आहे. त्यांनी या महाभयंकर संकटाविरुद्ध ‘झिरो टॉलरन्स’ म्हणजेच शून्य संयमाचे आक्रमक धोरण जाहीर केले आहे. हा निर्धार स्तुत्य आहे. पण त्याचवेळी या संकटाचे गांभीर्य समजावून घ्यायला पाहिजे. ही केवळ एक कारवाई नाही. तो एका मोठ्या आणि भयंकर युद्धाचा धोक्याचा इशारा आहे. समुद्रात पकडले जाणारे हे ड्रग्ज जर आपल्या शहरांमध्ये आणि गावांमध्ये पोहोचले असते, तर त्याने किती मोठी त्सुनामी आणली असती, याची केवळ कल्पनाच केलेली बरी. आज सुरक्षेचा प्रश्न फक्त सीमेपुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तो थेट आपल्या घराच्या उंबरठ्यापर्यंत येऊन पोहोचला आहे.
छुप्या युद्धाचे नवे हत्यार
शत्रू आता सीमेवर लढायला येत नाही. पारंपरिक युद्धांचे दिवस आता मागे पडले आहेत. शत्रूने युद्धाची पद्धत पूर्णपणे बदलली आहे. बंदुकीच्या गोळ्या न झाडता, सीमेवर रणगाडे न आणता देश पोखरण्याची ही एक नवी रणनीती आहे. याला आपण आजच्या भाषेत ‘नार्को-टेररिझम’ म्हणतो. अफगाणिस्तान, पाकिस्तान आणि पश्चिमेकडच्या देशांमधून येणारा माल आता थेट समुद्रावाटे भारतात ढकलला जात आहे. या आंतरराष्ट्रीय कटाची पाळेमुळे पश्चिम आशिया आणि त्यापुढील जागतिक गुन्हेगारी टोळ्यांपर्यंत खोलवर पोहोचली आहेत. तिथला काळा पैसा आणि तिथले संघटित माफिया भारतीय व्यवस्थेला पद्धतशीरपणे लक्ष्य करत आहेत.
एकेकाळी भारत हा या व्यापारासाठी फक्त एक वाहतुकीचा रस्ता होता. इथून माल युरोप किंवा अमेरिकेला जायचा. आता तो केवळ रस्ता नाही. आपला देश, आपली प्रचंड लोकसंख्या आणि वेगाने वाढणारा मध्यमवर्ग हीच आता जगातील सर्वांत मोठी बाजारपेठ बनली आहे. या बाजारात अमली पदार्थांनीही खोलवर शिरकाव केला आहे. हे एक छुपे युद्ध आहे. यात शहरांमध्ये बॉम्ब फुटत नाहीत. रक्ताचे सडे पडत नाहीत. पण पिढ्यांच्या पिढ्या निःशब्दपणे उद्ध्वस्त होतात. आपल्या देशाला पोखरण्यासाठी, आपली प्रगती रोखण्यासाठी आणि समाजाला आतून कुमकुवत करण्यासाठी हे विष पेरले जात आहे. या छुप्या युद्धाचे गांभीर्य सामान्य माणसाला समजणे आता काळाची गरज आहे.
काळ्या पैशाचा महापूर
अमली पदार्थांचा हा व्यापार काही शेकडो किंवा हजारो रुपयांचा नाही. तो लाखो कोटी रुपयांचा आहे. या व्यापारातून मिळणारा नफा कल्पनेपलीकडचा आहे. यातून अवाढव्य काळा पैसा निर्माण होतो. हा पैसा अधिकृत बँकिंग प्रणालीत येत नाही. तो हवाला आणि इंटरनेटच्या ‘डार्क वेब’सारख्या अंधाऱ्या जगातून फिरतो. मग हा काळा पैसा कुठे जातो? तो बोगस कंपन्यांमध्ये गुंतवला जातो. तो रिअल इस्टेटमध्ये जातो. मग घरांचे आणि जमिनींचे भाव सामान्यांच्या आवाक्याबाहेर जातात. अर्थव्यवस्था पोखरण्याचे हे एक मोठे आणि धोकादायक हत्यार आहे.
सर्वांत भयंकर गोष्ट म्हणजे, तोच पैसा पुन्हा दहशतवाद्यांच्या हाती शस्त्रास्त्रे खरेदीसाठी पोहोचतो. राजकारणातही या काळ्या पैशाचा शिरकाव होतो. त्यातून राजकीय घराणी, भ्रष्ट व्यवस्था आणि गुन्हेगारांना मोठी आणि बेकायदा आर्थिक रसद मिळते. पैशाच्या जोरावर लोकशाही विकत घेण्याचे प्रयत्न होतात. एका बाजूला तरुणांचे आयुष्य बरबाद करायचे आणि दुसऱ्या बाजूला त्याच पैशातून देशाची अर्थव्यवस्था आणि लोकशाही कमकुवत करायची, असा हा दुहेरी आणि दुधारी हल्ला आहे. या समांतर अर्थव्यवस्थेची पाळेमुळे मुळासकट उखडून टाकल्याशिवाय हा लढा कधीच यशस्वी होणार नाही. केवळ माल पकडणे पुरेसे नाही, तर तो पाठवणारा मूळ स्रोत कायमचा नष्ट करावा लागेल.
तरुण पिढीला घातलेला विळखा
या सगळ्या भयानक खेळात तस्करांचे सर्वांत मोठे लक्ष्य कोण असेल? ती आपली तरुण पिढी. भारताला तरुणांचा देश म्हटले जाते. पण याच तरुणाईच्या सळसळत्या रक्ताला आता व्यसनाच्या दलदलीत ओढले जात आहे. पारंपरिक अमली पदार्थ, जसे की चरस किंवा गांजा, यांची जागा आता ‘सिंथेटिक ड्रग्ज’नी घेतली आहे. ‘एमडी’ (मेफेड्रोन) सारखे भयंकर विष केवळ बड्या शहरांपुरते मर्यादित नाही. ते आता छोट्या शहरांच्या, तालुक्यांच्या आणि गावांच्या गल्लीबोळात पोहोचले आहे. कोणत्याही रासायनिक कारखान्यात ते सहज तयार केले जाते आणि बाजारात आणले जाते.
शाळा आणि महाविद्यालयांच्या बाहेर याचे जाळे पद्धतशीर विणले गेले आहे. वाढती जीवघेणी स्पर्धा, ताणतणाव, बेरोजगारीची भीती आणि नैराश्य यातून तात्पुरता पळ काढण्यासाठी तरुण या मृत्यूच्या सापळ्यात अडकत आहेत. ही आपल्या देशाची सर्वांत मोठी शोकांतिका आहे. आपले तरुण हे आपले अनमोल मनुष्यबळ आहे. पण जर हीच तरुणाई नशेच्या गर्तेत बुडाली, तर उद्याचा देश कोण चालवणार किंवा पुढे नेणार? तरुणांच्या नसांमध्ये भिनत चाललेले हे विष वेळीच रोखले नाही, तर आपले भविष्य अंधकारमय होईल. तरुण पिढीला या दलदलीतून वाचवणे, हे आज आपले सर्वांत मोठे राष्ट्रीय कर्तव्य आहे.
लढाई घरोघरी, गावोगावी
हे नशामुक्तीचे युद्ध फक्त सरकार, सुरक्षा यंत्रणा, तटरक्षक दल, नौदल किंवा पोलीस दल एकटे जिंकू शकत नाही. कायद्याचा बडगा नक्कीच आवश्यक आहे. जे हे विष तयार करतात आणि विकतात, त्यांच्यावर कठोर कारवाई व्हायलाच हवी. त्यांना कठोरतम शिक्षेपर्यंत नेले पाहिजे. पण केवळ तेवढे पुरेसे नाही. ही लढाई आता सीमेवर किंवा समुद्रात लढून चालणार नाही. ती आता घरोघरी लढावी लागेल. ती गावोगावी लढावी लागेल. प्रत्येक कुटुंबाने आपल्या मुलांशी मोकळा संवाद वाढवायला हवा. त्यांच्या वागणुकीतील छोटे बदल वेळीच ओळखायला हवेत. कुटुंबाचा आधार हाच यावरील सर्वांत मोठा उपाय आहे.
समाज म्हणून आपला दृष्टिकोनही बदलावा लागेल. ज्यांना व्यसन लागले आहे, त्यांना गुन्हेगार न मानता रुग्ण मानून त्यांचे पुनर्वसन केले पाहिजे. त्यांच्यासाठी उत्तम उपचार केंद्रे उभारली पाहिजेत. समाज म्हणून आपण या विषयावर मोकळेपणाने, कोणतीही लाज न बाळगता बोलले पाहिजे. हा लढा आपल्या सर्वांच्या अस्तित्वाचा आहे. महाराष्ट्राला आणि देशाला लागलेली ही वाळवी आपण एकत्र येऊनच नष्ट करू शकतो. नशामुक्त भारताचा संकल्प केवळ एक सरकारी घोषणा राहू नये. ती एक व्यापक लोकचळवळ बनायला हवी. आपली तरुण पिढी वाचवणे, हाच या राष्ट्रीय लढाईतील सर्वोच्च आणि अंतिम विजय असेल.
