मानवी जीवन हे अनमोल आहे. आपल्या आयुष्यात आपण अनेक गोष्टी मिळवतो, निर्माण करतो आणि आपल्या कुटुंबीयांसाठी, समाजासाठी योगदान देतो. मात्र, मृत्यूनंतरही आपल्या अस्तित्वाचा उपयोग एखाद्या गरजू व्यक्तीला नवजीवन देण्यासाठी होऊ शकतो, ही भावना अत्यंत प्रेरणादायी आहे. अवयवदान म्हणजे मृत्यूनंतर आपल्या अवयवांचा उपयोग गरजू रुग्णांचे प्राण वाचवण्यासाठी करण्याचा महान संकल्प. म्हणूनच अवयवदानाला खऱ्या अर्थाने “सर्वोच्च जीवनदान” म्हटले जाते.
दरवर्षी जागतिक अवयवदान दिवस हा अवयवदानाबाबत जनजागृती करण्यासाठी महत्त्वाची संधी ठरतो. या दिवसाच्या माध्यमातून अवयवदानाचे महत्त्व, त्यासंदर्भातील गैरसमज आणि समाजातील गरज याबाबत व्यापक जनजागृती केली जाते. अवयवदानाबद्दल समाजात सकारात्मक विचार निर्माण करणे आणि अधिकाधिक लोकांना या महान कार्यासाठी प्रेरित करणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.
अवयवदानाची गरज का आहे?
गंभीर आजारांमुळे अनेक रुग्णांना यकृत, मूत्रपिंड, हृदय, फुफ्फुसे यांसारख्या अवयवांच्या प्रत्यारोपणाची आवश्यकता असते. काही रुग्णांसाठी अवयव प्रत्यारोपण हा उपचाराचा अत्यंत महत्त्वाचा पर्याय असतो. मात्र, उपलब्ध दाते आणि प्रत्यारोपणाची गरज असलेले रुग्ण यांच्यात मोठी तफावत असू शकते. त्यामुळे अवयवदानाबाबत जागरूकता वाढवणे अत्यंत आवश्यक आहे.
महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी अवयवदान करण्याचं आवाहन केले आहे. जागतिक अवयवदान दिवस! अवयवदान हेच सर्वोच्च जीवनदान; माणुसकीतून नवजीवन फुलवण्याचा संकल्प! असल्याचे त्यांनी समाजमाध्यमावरील संदेशात म्हटले आहे.
अवयवदान म्हणजे मानवतेची सेवा
अवयवदानाचा सर्वात सुंदर पैलू म्हणजे त्यामध्ये कोणताही वैयक्तिक स्वार्थ नसतो. आपण आपल्या आयुष्यानंतरही एखाद्याला जगण्याची संधी देतो. एखाद्या आईला तिच्या मुलासाठी, एखाद्या मुलाला त्याच्या पालकांसाठी किंवा एखाद्या कुटुंबाला त्यांच्या प्रिय व्यक्तीसोबत आणखी काही वर्षे घालवण्यासाठी आशा मिळू शकते. यामुळे अवयवदान हे मानवतेच्या सेवेचे आणि सामाजिक बांधिलकीचे उत्कृष्ट उदाहरण ठरते.
गैरसमज दूर करणे गरजेचे
अवयवदानाबाबत समाजात अनेक गैरसमज आढळतात. अवयवदानाची प्रक्रिया, कोणते अवयव दान करता येतात, कोण दाता होऊ शकतो, प्रत्यारोपणाची प्रक्रिया कशी होते याबाबत योग्य माहिती नसल्यामुळे अनेक जण निर्णय घेण्यास संकोच करतात.
म्हणूनच अवयवदानाबाबत माहिती देताना अधिकृत वैद्यकीय संस्था आणि शासनाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांवर आधारित माहितीच स्वीकारणे महत्त्वाचे आहे. अवयवदानाचा निर्णय घेताना कुटुंबीयांशी संवाद साधणे आणि अधिकृत प्रक्रियेची माहिती घेणे आवश्यक आहे.
कुटुंबाची भूमिका महत्त्वाची
अवयवदानाचा संकल्प करण्यापूर्वी आपल्या कुटुंबीयांना आपल्या इच्छेबद्दल सांगणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. आपल्या इच्छेची त्यांना माहिती असल्यास योग्य वेळी निर्णय घेण्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ होऊ शकते. त्यामुळे अवयवदान हा केवळ वैयक्तिक निर्णय न राहता कुटुंब आणि समाजाच्या संवेदनशील सहभागाचा विषय बनतो.
– मंजुषा गायधनी
