केरळमधील धक्कादायक घटना
स्वातंत्र्यलढ्यात ज्या महापुरुषांनी आपल्या सर्वस्वाचा होम केला, त्यांचा खरा आणि जाज्वल्य इतिहास पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवणे हे कोणत्याही राष्ट्राचे आद्य कर्तव्य असते. मात्र, अलीकडेच केरळमध्ये घडलेल्या एका घटनेने भारतीय इतिहास शिक्षणातील राजकीय आकस आणि तथ्यांची मोडतोड करण्याचे धक्कादायक वास्तव पुन्हा एकदा उघड केले आहे.
PTI च्या अहवालानुसार, केरळमधील कासारगोड जिल्ह्यात आयोजित ‘स्वातंत्र्य क्विझ २०२६’ या शालेय स्पर्धेत विद्यार्थ्यांना असा प्रश्न विचारण्यात आला होता की, ‘ब्रिटिशांच्या काळात सर्वाधिक शिक्षा आणि यातना भोगणारा स्वातंत्र्यसेनानी कोण?’ या प्रश्नाचे उत्तर ‘विनायक दामोदर सावरकर’ असे निश्चित करण्यात आले होते. ऐतिहासिकदृष्ट्या पूर्णपणे सत्य असलेल्या या प्रश्नामुळे स्थानिक राजकीय वर्तुळात तीव्र असंतोष निर्माण झाला. केवळ वीर सावरकरांचे नाव प्रश्नपत्रिकेत समाविष्ट केले म्हणून शिक्षण विभागाने तातडीने कारवाई करत ही प्रश्नपत्रिका तयार करणाऱ्या ‘गुरु प्रसाद’ या निष्ठावंत शिक्षकाला सेवेतून निलंबित केले. ही घटना म्हणजे देशासाठी सर्वस्व अर्पण करणाऱ्या देशभक्तांच्या बलिदानाचा आणि स्वातंत्र्य संग्रामातील तथ्यांचा उघड अपमान आहे.
काय घडले?
कासारगोड जिल्ह्यातील कुंबळा, कासारगोड आणि मंजेश्वरम या शैक्षणिक उपजिल्ह्यांमधील शाळांमध्ये ६ ऑगस्ट २०२६ रोजी ‘सोशल सायन्स क्लब’च्या वतीने ‘स्वातंत्र्य क्विझ २०२६’ या स्पर्धात्मक उपक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. ही स्पर्धा लोअर प्रायमरी, अप्पर प्रायमरी आणि हायस्कूल अशा तीन गटांमध्ये आयोजित करण्यात आली होती. वादग्रस्त ठरलेला प्रश्न लोअर प्रायमरी गटातील विद्यार्थ्यांसाठीच्या प्रश्नपत्रिकेत समाविष्ट करण्यात आला होता, ज्यामध्ये १५ नियमित प्रश्न आणि ५ ‘टाय-ब्रेकर’ प्रश्न समाविष्ट होते.
प्रश्नपत्रिकेतील ५ व्या टाय-ब्रेकर प्रश्नामध्ये विद्यार्थ्यांना असा प्रश्न विचारण्यात आला होता की, ‘ब्रिटिशांच्या हातातून सर्वाधिक शिक्षा किंवा यातना भोगणारा स्वातंत्र्यसेनानी कोण आहे?’ या प्रश्नाच्या उत्तरसूचीमध्ये विनायक दामोदर सावरकर यांचे नाव निश्चित करण्यात आले होते.
स्वातंत्र्यवीर सावरकरांच्या असीम त्यागाचा आणि ऐतिहासिक तथ्यांचा उल्लेख असलेला हा प्रश्न समोर येताच राजकीय असहिष्णुतेपोटी स्थानिक वर्तुळात तीव्र विरोध सुरू झाला. या ऐतिहासिक सत्याला राजकीय आकसामुळे विरोध दर्शवत शिक्षण विभागाने तातडीने कारवाईचा बडगा उगारला. उपशिक्षण संचालकांच्या अहवालावरून सामान्य शिक्षण संचालक स्नेहिल कुमार सिंग यांनी ९ ऑगस्ट २०२६ रोजी पल्लाथडका शाळेतील शिक्षक गुरु प्रसाद यांना सेवेतून निलंबित केले. शिक्षणमंत्री एन. शमसुद्दीन यांनी हा कार्यक्रम अनधिकृत असल्याचे सांगत कारवाईचे समर्थन केले, तर या राजकीय दबावापोटी झालेल्या अन्यायाच्या विरोधात संबंधित शिक्षक आता उच्च न्यायालयात दाद मागण्याच्या तयारीत आहेत.
स्वातंत्र्यवीर सावरकरांवरील वसाहतवादी अत्याचारांची भीषणता
ब्रिटिश राजवटीने ज्या क्रांतिकारकांचा सर्वाधिक धसका घेतला होता, त्यात स्वातंत्र्यवीर सावरकरांचे नाव अग्रस्थानी होते. ब्रिटिश न्यायालयाने सावरकरांना एकाच आयुष्यात दोन जन्मठेपांची म्हणजे तब्बल ५० वर्षांच्या काळ्या पाण्याची अमानुष शिक्षा सुनावली होती. जगातील कोणत्याही वसाहतवादी कायद्याच्या इतिहासात एकाच व्यक्तीला अशी दुहेरी जन्मठेप मिळण्याचे दुसरे उदाहरण नाही.
अंदमानच्या कुप्रसिद्ध ‘सेल्युलर जेल’मध्ये सावरकरांना पाठवून त्यांचा शारीरिक आणि मानसिक पातळीवर अत्यंत क्रूर छळ करण्यात आला. अंदमानात त्यांना बैलांऐवजी तेलाच्या घाण्याला जुंपून दररोज तेल काढण्यासाठीचे अवाजवी उद्दिष्ट दिले जाई. हे काम वेळेत पूर्ण न झाल्यास अमानुष मारहाण केली जात असे. हाताचे कातडे सोलेपर्यंत नारळाच्या सुक्या सालींपासून काथ्या कुटणे, किडे व माती असलेले निकृष्ट अन्न खाणे आणि अस्वास्थ्यामुळे मल्यारिया व अतिसारासारख्या आजारांशी झुंज देणे ही सावरकरांची रोजची दिनचर्या बनली होती.
तुरुंगातील नियमांचे किरकोळ उल्लंघन झाल्यास सावरकरांना सलग अनेक दिवस हात वर करून भिंतीला बांधून ठेवण्याची ‘उभी बेडी’ आणि अंधाऱ्या कोठडीतील एकांतवास भोगावा लागला. या छळाची पराकाष्ठा म्हणजे, सावरकरांचे सख्खे बंधू बाबाराव सावरकर हे देखील त्याच काळात त्याच तुरुंगात बंदिस्त होते, परंतु प्रशासनाने ही माहिती इतकी गुप्त ठेवली की दोन्ही भावांना एकमेकांच्या उपस्थितीची जाणीवही होऊ दिली नाही. अंदमानातून मुख्य भूमीवर आणल्यानंतरही सावरकरांवरील निर्बंध संपले नाहीत; त्यांना पुढील १३ वर्षे (१९२४ ते १९३७) रत्नागिरी जिल्ह्यात स्थानबद्ध करून त्यांच्या राजकीय व सार्वजनिक सहभागावर कडक बंदी घालण्यात आली होती.
आपला योग्य इतिहास शिकवणे हा गुन्हा केव्हापासून ठरला?
अंदमानच्या अंधाऱ्या कोठडीत, तेलाच्या घाण्याला जुंपलेले असतानाही ज्या महान देशभक्ताचा प्राण राष्ट्रभक्तीने तळमळत होता, त्या सावरकरांच्या त्यागाला इतिहासाच्या पानांवरून पुसून टाकण्याचा प्रयत्न का केला जात आहे? देशाचा खरा इतिहास, क्रांतिकारकांचे अतुलनीय बलिदान आणि ब्रिटिशांनी केलेले अत्याचार विद्यार्थ्यांना शिकवणे हा गुन्हा केव्हापासून ठरला?
ज्या देशात स्वतःच्या राष्ट्रपुरुषांचा सत्य इतिहास सांगण्यासाठी शिक्षकांना निलंबनाची कारवाई सहन करावी लागते, तेथे ऐतिहासिक तथ्यांपेक्षा राजकीय अजेंड्याला अधिक महत्त्व दिले जात असल्याचे स्पष्ट होते. सावरकरांचे नाव घेण्यास घाबरणारी आणि राजकीय स्वार्थासाठी ऐतिहासिक सत्याचा बळी देणारी मानसिकता देशातील तरुण पिढीला त्यांच्या खऱ्या वारशापासून वंचित ठेवत आहे.
इतिहास हा कोणत्याही ठराविक राजकीय दृष्टिकोनाचा विषय नसून तो राष्ट्राच्या अस्मितेचा आणि स्वाभिमानाचा गाभा असतो. जे घडले आहे तेच सांगण्याचे काम इतिहास करत असतो. वीर सावरकरांसारख्या असीम त्याग करणाऱ्या क्रांतिकारकांचा यथोचित सन्मान करणे आणि त्यांचा वास्तववादी इतिहास नव्या पिढीच्या मनावर रुजवणारे शिक्षण देणे हेच राष्ट्र उभारणीचे खरे कार्य आहे. केरळमधील ही घटना ही केवळ एका शिक्षकावरील कारवाई नसून, ती राष्ट्राच्या ऐतिहासिक सत्यावर झालेला आघात आहे. त्यामुळे आपल्या राष्ट्रपुरुषांच्या जाज्वल्य इतिहासाचे रक्षण करणे आणि सत्य इतिहास ठामपणे मांडणे ही काळाची गरज आहे.
@PRESS TRUST OF INDIA
