प्रस्तावना
गेल्या काही काळापासून आंतरराष्ट्रीय पटलावर स्वतःची डागाळलेली प्रतिमा सुधारण्यासाठी पाकिस्तानकडून ‘धर्मनिरपेक्ष’, ‘सर्वसमावेशक’ आणि ‘अल्पसंख्याकस्नेही’ देश असल्याचे चित्र रंगवण्याचे शर्थीचे प्रयत्न सुरू आहेत. आर्थिक दिवाळखोरी आणि वाढत्या कट्टरतेमुळे जागतिक स्तरावर एकटे पडलेले तिथले सत्ताधारी आपण कसे उदारमतवादी आहोत, हे सिद्ध करण्यासाठी धडपडत आहेत. याच रणनीतीचा भाग म्हणून नुकतेच कराची शहरात साजरा झालेल्या गणेशोत्सवाचे कौतुक जगासमोर मांडण्यात आले.
महाराष्ट्रापासून हजारो मैल दूर असलेल्या कराचीतील ऐतिहासिक स्वामीनारायण मंदिरात तेथील मूळ महाराष्ट्रीयन नाईक कुटुंबाच्या तरुण पिढीने गणरायाची प्रतिष्ठापना केली. भाविकांनी स्वतःच्या हाताने मातीपासून मूर्ती साकारल्या, उकडीच्या मोदकांचा प्रसाद वाटला आणि पारंपरिक महाराष्ट्रीयन पद्धतीने बाप्पाचा गजर केला. निःसंशयपणे, हजारो किलोमीटर दूर आणि अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीतही आपल्या पूर्वजांची संस्कृती, श्रद्धा आणि मुळांशी घट्ट नाते टिकवून ठेवण्याची ही त्या हिंदू कुटुंबाची आंतरिक निष्ठा आणि अदम्य इच्छाशक्ती आहे. परंतु, तिथली व्यवस्था या सांस्कृतिक निष्ठेचा वापर स्वतःच्या दांभिक सहिष्णुतेचे मार्केटिंग करण्यासाठी आणि जगाच्या डोळ्यांत धूळफेक करण्यासाठी करत आहे.
अल्पवयीन मुलींचे धर्मांतर
हा देखावा किती पोकळ आणि फसवा आहे, याचे हृदयद्रावक व विदारक वास्तव याच काळात सिंध प्रांतातील टंडो अल्लाहयारच्या न्यायालयीन खटल्यादरम्यान समोर आले. १३ आणि १४ वर्षे वयोगटातील दोन निष्पाप अल्पवयीन हिंदू बहिणी न्यायालयाच्या आवारात हंबरडा फोडून, “आम्हाला घरी जाऊ द्या, आम्हाला आई-वडिलांकडे जायचं आहे,” अशी आर्त हाक देत होत्या. परंतु, न्यायालयाने त्या कोवळ्या मुलींना त्यांच्या आई-वडिलांकडे सोपवण्याऐवजी सुरक्षित निवारा केंद्रात पाठवण्याचा आदेश दिला.
कच्छी कोल्ही या उपेक्षित आणि वंचित समाजातील या दोन मुलींचे दिवसाढवळ्या अपहरण करण्यात आले, त्यांचे जबरदस्तीने धर्मांतर घडवून आणले गेले आणि अमजद व मन्सूर यांच्याशी त्यांचे सक्तीने विवाह लावून देण्यात आले. ही काही अपवादात्मक घटना नाही, तर हिंदू समाजाच्या अस्तित्वावर पद्धतशीरपणे सुरू असलेल्या आघातांची ही जळजळीत साक्ष आहे. ‘ॲम्नेस्टी इंटरनॅशनल’सारख्या आंतरराष्ट्रीय मानवाधिकार संघटनांनीही स्पष्ट केले आहे की, पाकिस्तानात दरवर्षी शेकडो अल्पवयीन हिंदू मुलींना अपहरण, सक्तीचे धर्मांतर आणि जबरदस्तीच्या विवाहाच्या अंधकारमय गर्तेत ढकलले जाते.
पाकिस्तानी पत्रकार व सामाजिक कार्यकर्त्या सोरथ सिंधू यांनी यावर अत्यंत मार्मिक प्रश्न उपस्थित केला— “आपली मातृभूमी सोडण्यास तयार नसलेल्या हिंदू सिंधींना संपवणारी ही एखादी सरकारी पाठिंबा असलेली टोळी आहे का? जर ही आणीबाणी नसेल, तर मग आणीबाणी कशाला म्हणायचे?” हा प्रश्न तिथल्या धर्मांध व्यवस्थेचे क्रौर्य उघडे पाडतो. सिंधमधील भिल, मेघवार आणि कोल्ही यांसारखे शेती-मजुरीवर जगणारे अत्यंत दुर्बल हिंदू बांधव या कारस्थानांचे सोपे सावज ठरतात. कारण त्यांच्याकडे ना राजकीय वजन आहे, ना प्रभावी कायदेशीर मदत. ज्यांच्याकडे स्वतःचे रक्षण करण्याचे साधन नाही, अशा समाजातील सर्वात नाजूक घटकाला—म्हणजे अल्पवयीन मुलींना—लक्ष्य करून संपूर्ण संस्कृतीचा पायाच उखडून टाकण्याचा हा पद्धतशीर कट आहे.
तथाकथित धर्मसहिष्णुतेची रणनीती
इथेच व्यवस्थेचा भीषण विरोधाभास स्पष्ट होतो. एका बाजूला आंतरराष्ट्रीय मंचावर धर्मनिरपेक्षतेचे प्रमाणपत्र मिळवण्यासाठी कराचीतील स्वामीनारायण मंदिरात आरती करणाऱ्या हिंदूंचे कौतुक करायचे किंवा विविध पाकिस्तानी हिंदूंच्या आनंदी पोस्ट व्हायरल करायच्या आणि दुसऱ्या बाजूला ग्रामीण भागातील वंचित हिंदूंच्या लेकीबाळींचे अपहरण करून त्यांचे अस्तित्वच पुसून टाकायचे! एका हाताने सहिष्णुतेचा मुखवटा घालायचा आणि दुसऱ्या हाताने संस्कृतीच्या मुळांवर घाव घालायचे, ही तिथली दुटप्पी नीती आहे. बळजबरीचे धर्मांतर हे केवळ एका व्यक्तीचे मतपरिवर्तन नसते; तर तो एका प्राचीन संस्कृतीच्या, इतिहासाच्या आणि समाजजीवनाच्या उच्चाटनाचा सुनियोजित मार्ग असतो.
निष्कर्ष
कोणताही सजग समाज हा केवळ स्वतःच्या सीमांपुरता मर्यादित नसून, सीमेपलीकडे आपल्याच रक्ताच्या आणि संस्कृतीच्या असहाय्य बांधवांवर होणाऱ्या अन्यायाची जाणीव ठेवण्यात असतो. कराचीतील एका मंदिरातल्या आरतीचा दिखाऊ गाजावाजा करून, सिंधमधील न्यायालयाबाहेर रडणाऱ्या त्या दोन निष्पाप बहिणींचे अश्रू झाकता येणार नाहीत.
दिखाऊ सहिष्णुतेचा हा बुरखा आता जागतिक स्तरावर फाडलाच पाहिजे. आपल्या अस्तित्वाची आणि आत्मसन्मानाची लढाई लढणाऱ्या त्या दुर्बल, उपेक्षित हिंदू बांधवांच्या दुःखाशी समरस होणे आणि अशा कपटनीतीचा खरा चेहरा जगासमोर आणणे, हीच प्रत्येक विवेकवादी आणि सजग मनाची खरी जबाबदारी आहे.
