केरळमध्ये सन २०२४ मध्ये १०,८६५ आत्महत्यांची नोंद झाली असून, राज्याचा आत्महत्या दर राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा लक्षणीयरीत्या जास्त असल्याचे समोर आले आहे. मृतांमध्ये पुरुषांचे प्रमाण सर्वाधिक असून बेरोजगारी, कौटुंबिक कलह, आजारपण, आर्थिक विवंचना आणि व्यसनाधीनता ही त्यामागची प्रमुख कारणे आहेत. राज्यात सर्वाधिक आत्महत्यांची नोंद तिरुवनंतपुरममध्ये झाली असून तिथे कौटुंबिक कलह हे मृत्यूचे एक प्रमुख कारण ठरले आहे. या आकडेवारीवरून एक गोष्ट स्पष्ट होते, ती म्हणजे तीव्र भावनिक, सामाजिक आणि आर्थिक संकटांचा सामना करणाऱ्या लोकांना सावरण्यासाठी भक्कम सामाजिक आधार, मानसिक आरोग्यासाठी तातडीची मदत, आत्महत्या प्रतिबंधक सेवा आणि स्थानिक स्वराज्य संस्था तसेच सामाजिक संघटनांच्या समन्वयाची नितांत गरज आहे.
आत्महत्या टाळण्यासाठी हिंदू समाजाला आवश्यक ती सामाजिक सुरक्षा मिळत नाही. हिंदू समाजातील लोकांना संकटांपासून वाचवण्यासाठी आणि त्यांना मदतीचा हात देण्यासाठी काही ठोस सामूहिक योजना किंवा उपाययोजना असणे गरजेचे आहे.
केरळमध्ये आत्महत्या करणाऱ्या एकूण लोकांपैकी तब्बल ७९ टक्के लोक हिंदू आहेत. या तुलनेत ख्रिश्चन समाजाचे प्रमाण १०.३ टक्के, तर मुस्लिम समाजाचे प्रमाण ९.७ टक्के आहे. मानसशास्त्रज्ञ आणि समाजशास्त्रज्ञांच्या मते, हिंदू समाजात धार्मिक आणि सामाजिक एकतेचा (Religious cohesion) अभाव आहे, तसेच परस्परांना पुरेसा आधार देण्यात हा समाज अपुरा पडतो. नेमक्या याच कारणांमुळे हिंदू समाजात आत्महत्येचे प्रमाण सर्वाधिक आहे. तज्ज्ञांच्या मते, ख्रिश्चन आणि मुस्लिम समाजावर त्यांच्या धार्मिक संस्थांचा (चर्च आणि मशिदींचा) मोठा प्रभाव आहे. सामाजिक आणि आर्थिक प्रश्नांमध्ये या संस्थांचा आधार देणारा दृष्टिकोन आणि आत्महत्या प्रतिबंधक उपाययोजना यामुळे या समाजातील लोकांना टोकाचे पाऊल उचलण्यापासून रोखण्यात मोठी मदत होते. या संदर्भातील ताजी आकडेवारी २०२४ सालची आहे. राष्ट्रीय पातळीवर विचार करता, केरळमध्ये आत्महत्येची टक्केवारी सर्वाधिक आहे.
केरळच्या लोकसंख्येतील आत्महत्येचा सरासरी दर प्रति एक लाख लोकांमागे ३०.२ इतका आहे, तर राष्ट्रीय सरासरी केवळ १२.२ आहे. म्हणजेच केरळचा आत्महत्या दर राष्ट्रीय सरासरीच्या अडीच पटींहून अधिक आहे. केरळमध्ये बेरोजगारीमुळे आत्महत्या करणाऱ्यांची संख्या सर्वाधिक आहे. उच्चशिक्षण घेऊनही आकर्षक रोजगार न मिळणे, हे आत्महत्येचे एक मोठे कारण बनत असल्याचे निरीक्षण आहे. तज्ज्ञांच्या मते, केरळच्या कुटुंबव्यवस्थेत बेरोजगार पुरुषांना ज्या न्यूनगंडाचा किंवा सामाजिक प्रश्नांचा सामना करावा लागतो, त्याचा थेट परिणाम वाढत्या आत्महत्यांवर होतो. एकूण आत्महत्यांमध्ये पुरुषांचे प्रमाण ८२ टक्के आहे. केंद्र सरकारच्या गुन्हे नोंद विभागाच्या (NCRB) एका अभ्यासातून हे स्पष्ट होते की यापैकी बहुतांश पुरुष विवाहित आहेत. २०२४ मध्ये केरळमध्ये १०,८६५ लोकांनी आत्महत्या केली. यापैकी ८,८६५ पुरुष होते. आत्महत्या करणाऱ्यांच्या संख्येत केरळचा देशात चौथा क्रमांक लागतो. भारतात एकूण १,७०,७४६ लोकांनी आत्महत्या केली. सर्वाधिक, म्हणजे १९,९६५ आत्महत्या तमिळनाडूमध्ये झाल्या. कर्नाटकमध्ये १३,१५१, तेलंगणामध्ये १०,९७५ आणि त्याखालोखाल चौथ्या क्रमांकावर केरळ आहे. आंध्र प्रदेश ८,३०२ आत्महत्यांसह या यादीत (केरळपाठोपाठ) आहे.
राष्ट्रीय पातळीवर, सर्वाधिक लोकांनी कौटुंबिक कलहातून आत्महत्या केल्या आहेत. पोलिसांच्या तपासात असे आढळले आहे की ३७.५ टक्के लोकांच्या आत्महत्येचे कारण कौटुंबिक समस्या होते. १७.९ टक्के लोकांच्या आत्महत्येला आजारपण कारणीभूत होते. अमली पदार्थांचे सेवन, मद्यपान, आर्थिक समस्या आणि बेरोजगारी हीदेखील आत्महत्येची प्रमुख कारणे म्हणून नमूद केली आहेत. १८ ते ३० या वयोगटात सर्वाधिक लोकांनी आत्महत्या केल्या आहेत. त्याखालोखाल ३० ते ४५ वर्षे वयोगटातील लोकांचा क्रमांक लागतो. आत्महत्या केलेल्यांपैकी बहुतांश लोक रोजंदारीवर काम करणारे मजूर होते, हे एक अतिशय लक्षवेधी वास्तव असल्याचे मानसशास्त्रज्ञ आणि समाजशास्त्रज्ञ मानतात. २०२३ च्या तुलनेत केरळमधील आत्महत्यांमध्ये किंचित घट झाली आहे. २०२३ मध्ये १०,९७२, तर २०२२ मध्ये १०,१६२ लोकांनी आत्महत्या केल्या होत्या.
केरळमध्ये सर्वाधिक आत्महत्या राजधानीच्या तिरुवनंतपुरम जिल्ह्यात झाल्या आहेत. पूर्वी पहिल्या स्थानावर असलेला कोल्लम जिल्हा आता दुसऱ्या स्थानावर गेला आहे. राजधानीतील आत्महत्येचा दर प्रति एक लाख लोकसंख्येमागे १६.८ इतका आहे. २०२४ मध्ये राजधानीत ४७९ लोकांनी आत्महत्या केली. आदल्या वर्षी ही संख्या ४१० होती.
राष्ट्रीय पातळीवरील कारणांपेक्षा वेगळे चित्र राजधानीत दिसते; येथे कौटुंबिक कलह हे आत्महत्येचे सर्वात महत्त्वाचे कारण आहे. ४७९ मृत्यूंपैकी २२५ मृत्यू कौटुंबिक समस्यांमुळे झाले आहेत. दुर्धर आजार आणि व्याधींमुळे ९४ लोकांनी आपला जीव दिला, तर अमली पदार्थ आणि दारूच्या व्यसनामुळे ३० जणांनी आत्महत्या केल्या. १४ जणांनी कर्करोगामुळे, मानसिक आजारामुळे १७, आर्थिक डबघाई आणि कर्जामुळे १९, तर प्रेमातील नैराश्यामुळे (प्रेमभंगामुळे) २३ जणांनी राजधानीत आत्महत्या केल्या आहेत. भारतातील सर्वाधिक साक्षरता आणि महिला साक्षरता असलेल्या केरळमध्ये आत्महत्येची वाढती प्रवृत्ती ही चिंतेची बाब असून, त्याचे सखोल परीक्षण करून तातडीने उपाययोजना केल्या पाहिजेत, असे समाजशास्त्रज्ञांचे मत आहे. स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि सामाजिक चळवळींनी यासाठी पुढाकार घेण्याची गरज आहे. मोडकळीस आलेल्या परिस्थितीत जे लोक स्वतःचे जीवन संपवण्याचा विचार करत आहेत, त्यांच्यापर्यंत ‘आत्महत्या हा कोणत्याही प्रश्नावरचा उपाय नाही’ हा विचार पोहोचवण्यासाठी मोहिमा अधिक तीव्र केल्या पाहिजेत, असेही तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
