राजामुंद्रीजवळील गोदावरी नदीवरील रेल्वे-कम-रोड पुलावर १६ ऑगस्टच्या रात्री एका कुटुंबाने घेतलेल्या टोकाच्या निर्णयाने आंध्रप्रदेश हादरला. पंचायत राज विभागातील सहायक अभियंता टी. नुकराजू, त्यांची पत्नी मीना, मुलगी कोव्वुरी सौजन्या आणि तिचा दहा वर्षांचा मुलगा रियांश यांनी पुलावरून गोदावरीत उडी घेतली. मच्छीमारांनी रियांशला नदीतून बाहेर काढले; मात्र नूकराजू, मीना आणि सौजन्याचा मृत्यू झाला.
सुरुवातीला ही कौटुंबिक आत्महत्येची घटना मानून तपास सुरू झाला. त्यानंतर दोन कथित आत्महत्येच्या चिठ्ठ्या सापडल्या आणि तपासाला वेगळे वळण मिळाले. एका चिठ्ठीत नूकराजू यांनी, तर दुसऱ्या चिठ्ठीत सौजन्याने रायफल शूटिंग प्रशिक्षक शेख सादिक खानचे नाव घेतल्याचे पोलिसांनी सांगितले. सौजन्याच्या चिठ्ठीत छळ, धमक्या, ब्लॅकमेल आणि इस्लाममध्ये धर्मांतर करण्यासाठी दबाव आणल्याचे आरोप असल्याचे समोर आले. या आरोपांच्या आधारे पोलिसांनी खून, खंडणी आणि जबरदस्तीच्या धर्मांतराशी संबंधित कलमांखाली तपास सुरू केला.
सादिक खानची या कुटुंबाशी ओळख रायफल शूटिंगच्या प्रशिक्षणातून झाली होती. रियांश ज्या शाळेत शिकत होता, तेथे खान रायफल शूटिंग प्रशिक्षक म्हणूनही काम करत होता. त्यामुळे कुटुंबाशी त्याचा संपर्क कसा वाढला आणि पुढे सौजन्या व तिच्या कुटुंबाशी त्याचे संबंध कोणत्या स्वरूपाचे होते, याचा तपास करण्यात येत आहे.
या प्रकरणात सौजन्याचा पती जगदीश रेड्डी यांच्या मृत्यूचाही धागा पुढे आला. सौजन्याच्या कथित चिठ्ठीत खानने जगदीश रेड्डी यांना विषारी पदार्थ दिल्याचा आरोप करण्यात आला. जगदीश रेड्डी यांचा मृत्यू जुलैमध्ये झाला होता. त्यामुळे त्यांच्या मृत्यूची परिस्थिती, वैद्यकीय नोंदी आणि खानशी त्यांचा संपर्क यांचीही चौकशी सुरू झाली.
दरम्यान, कुटुंबावर आर्थिक दबाव आणणे, मौल्यवान वस्तू व मालमत्तेशी संबंधित कागदपत्रांवर नियंत्रण ठेवणे आणि धमकावणे यांसारखे आरोपही तपासात समोर आले. या दाव्यांची पडताळणी करण्यासाठी पोलिसांकडून फोन, डिजिटल व्यवहार, बँक नोंदी, सीसीटीव्ही आणि इतर उपलब्ध पुरावे तपासले जात आहेत.
सादिक खानचा शोध घेण्यासाठी पोलिसांनी अनेक पथके विविध राज्यांत पाठवली. अखेर तो मेरठमध्ये सापडला. त्याला अटक करून आंध्र प्रदेशात आणण्यात आले आणि न्यायालयीन कोठडी सुनावण्यात आली.
१० सप्टेंबरच्या तपासविषयक वृत्तांनुसार, पोलिसांनी खानची विषारी रसायनांच्या खरेदीबाबतही चौकशी केली. त्याने रसायने विकत घेतल्याचे मान्य केले, मात्र त्यांचा वापर केल्याचा आरोप नाकारल्याचे वृत्त आहे. हैदराबादमधील अत्तर विक्रेत्यांचीही चौकशी करण्यात आली असून त्यांनी खानने विषारी द्रव मागितल्याचे सांगितल्याचा दावा करण्यात आला आहे. या माहितीची स्वतंत्र पुराव्यांशी पडताळणी सुरू आहे.
सौजन्यावर धर्मांतरासाठी दबाव आणल्याचा आरोप समोर आल्यानंतर या प्रकरणात ‘लव्ह जिहाद’चा संदर्भही पुढे आला. आंध्र प्रदेश पोलिस या अंगानेही तपास करत असल्याचे वृत्त आहे. त्यामुळे धर्मांतराच्या दबावाचा आरोप आणि कुटुंबावर आलेल्या इतर संकटांमध्ये काही संबंध होता का, हा प्रश्न तपासाचा एक भाग बनला आहे.
अशा आरोपांच्या पार्श्वभूमीवर देशातील काही न्यायालयीन प्रकरणेही लक्षात घेण्यासारखी आहेत. ही प्रकरणे राजामुंद्रीच्या घटनेशी संबंधित नाहीत; मात्र धर्मांतराच्या दबावासोबत शारीरिक किंवा लैंगिक शोषण, धमकी अथवा ब्लॅकमेल यांसारखे गंभीर प्रकार न्यायालयीन प्रक्रियेत कसे समोर आले आहेत, हे त्यातून दिसते.
मध्य प्रदेशातील इंदूरमध्ये मोहम्मद साबिर याला अल्पवयीन मुलीवर वारंवार बलात्कार आणि धर्मांतरासाठी दबाव आणल्याप्रकरणी २०२३ मध्ये २० वर्षांची कठोर कारावासाची शिक्षा सुनावण्यात आली. हे मध्य प्रदेश धार्मिक स्वातंत्र्य कायद्यांतर्गत झालेल्या पहिल्या दोषसिद्धींपैकी एक होते.
झारखंडमधील राष्ट्रीय स्तरावरील नेमबाज तारा शाहदेओ यांच्या प्रकरणात रंजीत कोहली उर्फ रकीबुल हसन याला पत्नीवर धर्मांतरासाठी दबाव आणणे, छळ आणि लैंगिक अत्याचाराच्या प्रकरणात विशेष सीबीआय न्यायालयाने दोषी ठरवून जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली. त्याच प्रकरणातील इतर आरोपींनाही शिक्षा झाली.
उत्तर प्रदेशातील बाराबंकीमध्ये मोहम्मद सलमान याला १८ वर्षीय तरुणीचे अपहरण, बलात्कार आणि बेकायदा धर्मांतराच्या प्रयत्नाप्रकरणी विशेष न्यायालयाने २०२५ मध्ये जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली. या प्रकरणात आरोपीने पीडितेच्या कुटुंबाचा विश्वास संपादन करण्यासाठी स्वतःची ओळख लपवली होती. न्यायालयीन दोषसिद्धीमध्ये धर्मांतराचा मुद्दाही समाविष्ट होता.
या तीन प्रकरणांतून एक गोष्ट स्पष्ट होते—धर्मांतराचा दबाव हा काही प्रकरणांत स्वतंत्र आरोप म्हणून नव्हे, तर शारीरिक शोषण, फसवणूक, धमकी किंवा इतर प्रकारच्या अत्याचारांसोबत न्यायालयीन तपासाचा भाग बनला आहे. राजामुंद्रीतील प्रकरणातही आता प्रत्येक आरोप स्वतंत्र पुराव्यांच्या आधारे तपासला जाणे महत्त्वाचे आहे.
आता प्रश्न केवळ त्या रात्री गोदावरी नदीत घडलेल्या शोकांतिकेचा नाही. या कुटुंबावर आलेल्या संकटामागील प्रत्येक आर्थिक, डिजिटल आणि वैयक्तिक संबंधाचा धागा कुठे जातो? सादिक खानच्या संपर्कात आणखी कोण होते? त्याला कोणी मदत किंवा मार्गदर्शन केले का? विविध घटनांमध्ये परस्पर संबंध आहेत का? आणि या संपूर्ण प्रकरणामागे केवळ एका व्यक्तीचे कृत्य आहे की त्यापेक्षा व्यापक स्वरूपाचे काही संबंध तपासात पुढे येतात?
या प्रश्नांची उत्तरे आता पोलिस तपास, उपलब्ध पुरावे आणि न्यायालयीन प्रक्रियेतूनच समोर येतील.
–राज भाटिया
…………………
स्रोत :
- India Today — आंध्र प्रदेशातील कुटुंबाच्या मृत्यूचे प्रकरण आणि सादिक खानची अटक, २५ ऑगस्ट २०२६.
- India Today — प्रकरणातील ‘लव्ह जिहाद’ संदर्भ आणि पोलिसांचा तपास, ३ सप्टेंबर २०२६.
- The New Indian Express — धर्मांतराचा दबाव, आर्थिक खंडणी आणि तपास, २५ ऑगस्ट २०२६.
- The Times of India — आत्महत्येच्या चिठ्ठ्या, जगदीश रेड्डी यांच्या मृत्यूचा तपास आणि कुटुंबावरील आरोप, २६ ऑगस्ट २०२६.
- The News Minute — सादिक खानविरुद्ध दाखल गुन्हे आणि आरोप, २५ ऑगस्ट २०२६.
- TV9 Telugu — रसायन खरेदीबाबत चौकशी, १० सप्टेंबर २०२६.
- Andhra Jyothy — विषारी द्रवाच्या कथित खरेदीबाबत तपास, १० सप्टेंबर २०२६.
- India Today — तारा शाहदेओ प्रकरण, २०२३.
- Times of India — मोहम्मद साबिर दोषसिद्धी, २०२३.
- Times of India — मोहम्मद सलमान, बाराबंकी, २०२५.
