‘शून्य संयमा’चा नवा रिवाज!

दिनांक २९ सप्टेंबर २०१६. हा भारताच्या लष्करी आणि राजकीय इतिहासातील एक निर्णायक टप्पा ठरला. उरी येथील लष्करी तळावर दहशतवाद्यांनी केलेला भ्याड हल्ला ही भारताच्या संयमाची शेवटची परीक्षा होती. याआधी भारत केवळ निषेध नोंदवायचा. पण यावेळी भारताने थेट कृती केली. २८-२९ सप्टेंबरच्या मध्यरात्री भारतीय लष्कराने नियंत्रण रेषा ओलांडली. त्यांनी पाकव्याप्त काश्मीरमध्ये घुसून दहशतवाद्यांचे तळ बेचिराख केले. या ऐतिहासिक आणि धाडसी कारवाईला आज दहा वर्षे पूर्ण झाली आहेत. या एका जबरदस्त प्रहाराने भारताने ‘शून्य संयम’ म्हणजेच दहशतवादाला अजिबात भीक न घालण्याची आक्रमक नीती जगासमोर मांडली. भारताने आता एक घाव, दोन तुकडे करण्याचे धोरण अवलंबले आहे.

धोरणात्मक लाचारीला मूठमाती

अनेक दशके भारताने जागतिक स्तरावर मिळमिळीत भूमिका घेतली होती. पाकिस्तानातून दहशतवादी यायचे. ते भारतावर हल्ले करायचे. निष्पाप लोकांचे रक्त सांडायचे. यावर भारत केवळ कागदोपत्री पुरावे गोळा करायचा. ते पुरावे आंतरराष्ट्रीय मंचावर मांडून आपण फक्त तक्रार करायचो. भारताच्या या बोटचेप्या धोरणाला पाकिस्तान आपला दुबळेपणा समजू लागला होता. पण सर्जिकल स्ट्राइकने हा भ्रम एका रात्रीत चक्काचूर केला. भारताने पहिल्यांदाच जगाला छातीठोकपणे सांगितले की, आम्ही सीमेपार जाऊन लष्करी कारवाई केली आहे. हा भारताचा एक मोठा मानसिक, रणनीतीचा विजय होता. आमच्या घरात घुसून कोणी रक्त सांडत असेल, तर आम्ही त्याच्या घरात घुसून त्याला मारू, हा खणखणीत संदेश यातून गेला. भारताने आपल्या धोरणात्मक लाचारीला कायमची मूठमाती दिली.

‘झिरो टॉलरन्स’ धोरण

सर्जिकल स्ट्राइक ही केवळ एका दिवसाची घटना नव्हती. ती भारताच्या एका नव्या, आक्रमक धोरणाची नांदी होती. ‘झिरो टॉलरन्स’ म्हणजेच दहशतवादाला जराही थारा न देणे, हे या धोरणाचे सूत्र आहे. आधीच्या काळात दहशतवादी हल्ल्यानंतर भारत केवळ स्वतःचा बचाव करायचा. आता भारताने बचावात्मक पवित्रा सोडून दिला आहे. ‘बचावात्मक-आक्रमकता’ (Defensive-Offense) हे आपले नवे हत्यार आहे. भारत आता राष्ट्रीय सुरक्षेशी कोणतीही तडजोड करत नाही. बालाकोट एअर स्ट्राइक हे याचेच सडेतोड उदाहरण होते. जोपर्यंत पाकिस्तान दहशतवादाचा धंदा बंद करत नाही, तोपर्यंत त्यांच्याशी कोणतीही चर्चा होणार नाही. ‘दहशतवाद आणि चर्चा’ एकाच वेळी अशक्य आहे, हे धोरण भारताने ठळकपणे अधोरेखित केले आहे.

अण्वस्त्रांचा फुगा आणि पाकिस्तानची कोंडी

गेल्या काही वर्षांत भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील नात्याचे स्वरूप पूर्णपणे बदलले आहे. एकेकाळी दोन्ही देशांमध्ये सतत काहीतरी निरर्थक चर्चा सुरू असायची. पाकिस्तानकडे नेहमीच अण्वस्त्रांची धमकी देण्याचे हत्यार होते. ‘भारताने लष्करी कारवाई केली, तर आम्ही अण्वस्त्रे वापरू,’ अशी पोकळ धमकी पाकिस्तान देत असे. सर्जिकल स्ट्राइक आणि बालाकोट कारवाईने पाकिस्तानचा हा अण्वस्त्रांचा फुगा कायमचा फोडला. भारताने हे कृतीतून दाखवून दिले की, अण्वस्त्रांचे भय घालून भारत बधणार नाही. पारंपरिक लष्करी कारवाई करण्यासाठी मागेपुढे पाहणार नाही. यामुळे पाकिस्तानची पुरती कोंडी झाली आहे. आज पाकिस्तान स्वतःच्याच आर्थिक आणि राजकीय संकटात गटांगळ्या खात आहे. दुसरीकडे भारत मोठी जागतिक महासत्ता बनत आहे. भारताने आता पाकिस्तानला त्यांच्या लायकीनुसार पूर्णपणे दुर्लक्षित केले आहे.

जागतिक मंचावर वाढता दबदबा

भारताच्या या आक्रमक पावलांचे जागतिक पातळीवर मोठे पडसाद उमटले. सुरुवातीला काही पाश्चिमात्य देशांना वाटले की यामुळे दक्षिण आशियात युद्ध भडकेल. पण भारताने अचूकपणे केवळ दहशतवादी तळांनाच लक्ष्य केले. यामुळे जगाला भारताचा खंबीर दृष्टिकोन समजला. अमेरिका, फ्रान्स, रशिया यांनी भारताच्या कारवाईला उघड पाठिंबा दिला. चीनसारख्या देशानेही यावर थेट पाकिस्तानची बाजू घेणे टाळले. यामुळे जागतिक राजकारणात भारताचे वजन लक्षणीय वाढले. भारत आता केवळ निषेध नोंदवणारा ‘सॉफ्ट स्टेट’ राहिला नाही. तो आता थेट कृती करणारा प्रबळ देश बनला आहे. जेव्हा एखादा देश स्वतःच्या सुरक्षेसाठी कठोर पावले उचलतो, तेव्हाच जग त्याचा आदर करते. भारताच्या नव्या धोरणाने हेच सत्य पुन्हा अधोरेखित केले.

भविष्यातील निर्भय आणि अभेद्य भारत

दहशतवादाविरुद्धच्या या नव्या लढ्याला दहा वर्षे पूर्ण झाली आहेत. पण त्यामुळे धोका पूर्णपणे टळलेला नाही. जम्मू-काश्मीरमध्ये अजूनही तुरळक चकमकी होत आहेत. मात्र, या हल्ल्यांचे प्रमाण आणि ताकद क्षीण झाली आहे. पाकिस्तान आणि त्यांच्या दहशतवादी संघटनांना चांगलीच दहशत बसली आहे. भारताच्या वाट्याला गेलो तर त्याची जबर किंमत मोजावी लागेल, हे त्यांना उमगले आहे. अगदी पाकिस्तानात लपून बसलेल्या दहशतवाद्यांनाही आता तिथे सुरक्षित वाटत नाही. भविष्यातही भारताला हेच आक्रमक धोरण चालू ठेवावे लागेल. सीमेवर डोळ्यात तेल घालून पहारा द्यावा लागेल. आपले लष्कर अधिक आधुनिक आणि प्राणघातक बनवावे लागेल. सर्जिकल स्ट्राइकने भारताला खऱ्या ताकदीची जाणीव करून दिली आहे. ही ताकद प्रबळ राजकीय इच्छाशक्तीची आहे. याच बळावर नवा भारत कोणत्याही संकटाला थेट भिडण्यासाठी सज्ज आहे.

गेल्या १२ वर्षांतील प्रमुख टप्पे (२०१४-२०२६)