प्रस्तावना
कोल्हापूर जिल्ह्यात नुकताच उघडकीस आलेला बेकायदेशीर गर्भलिंग निदान आणि अवैध भ्रूणहत्येचा पर्दाफाश ही केवळ एका गुन्हेगारी टोळीची बातमी नसून, आपल्या समाजाच्या नैतिक अधःपतनाचा तो एक अत्यंत वेदनादायी आरसा आहे. विज्ञान शाखेचा पदवीधर असलेला बनावट डॉक्टर स्वप्निल पाटील, त्याला साथ देणारे एजंट्स, माजी जिल्हा शल्यचिकित्सक डॉ. चंद्रकांत गायकवाड आणि राजारामपुरीतील डॉ. सोनल वालावलकर यांच्यासारखे उच्चशिक्षित वैद्यकीय व्यावसायिक यांनी चालवलेले हे रॅकेट थक्क करणारे आहे. या टोळीविरुद्ध पोलिसांनी महाराष्ट्र संघटित गुन्हेगारी नियंत्रण कायदा (‘मोका’) लागू करून कठोर पाऊल उचलले आहे. कायदेशीर दृष्टीने ही कारवाई अत्यंत योग्य असली, तरी एक समाज आणि राष्ट्र म्हणून आपल्याला अंतर्मुख करणारा प्रश्न असा आहे की—ज्या मातीत संतांनी आणि महापुरुषांनी नैतिकतेची शिकवण दिली, त्या समाजात गर्भातील मुलींचा असा पद्धतशीर संहार करण्याची क्रूर मानसिकता जन्मालाच कशी येते?
स्त्रीभ्रूण हत्येत महिला डॉक्टर देखील
या संपूर्ण प्रकरणाच्या मुळाशी डोकावले असता व्यावसायिक स्वार्थासाठी चालवलेले एक अत्यंत पद्धतशीर आणि विदारक सिंडिकेट समोर येते. सुरुवातीला ११ आरोपींपुरत्या मर्यादित असलेल्या या तपासाची पाळेमुळे राजारामपुरीतील ‘श्री हॉस्पिटल’च्या डॉ. सोनल वालावलकर, रुग्णालयाचे कर्मचारी, गर्भपाताची औषधे पुरवणारा मेडिकल व्यावसायिक आणि थेट तामिळनाडूतील मदुराई येथील बेकायदेशीर सोनोग्राफी मशीन पुरवठादारापर्यंत पसरल्याचे निष्पन्न झाले आहे. या रॅकेटचा मुख्य सूत्रधार स्वप्निल केरबा पाटील (वय ३६) हा विज्ञान शाखेचा पदवीधर असून, पूर्वी मेडिकल रिप्रेझेंटेटिव्ह (MR) म्हणून काम करताना त्याने खासगी रुग्णालयांतून पोर्टेबल सोनोग्राफी यंत्र हाताळण्याचे कौशल्य आत्मसात केले होते. कोणतीही वैद्यकीय पदवी नसताना स्वतःला ‘डॉक्टर’ भासवून त्याने कोल्हापूर, सांगली आणि सीमावर्ती कर्नाटकात पुरुष व महिला एजंटांचे जाळे उभे केले. मुलगा हवा असणाऱ्या सधन कुटुंबांना हेरून, पोलिसांची नजर चुकवण्यासाठी पोर्टेबल मशीन गाड्यांमधून नेऊन लॉजवर अथवा भाड्याच्या खोल्यांमध्ये बेकायदेशीर तपासण्या केल्या जात. प्रति तपासणी ₹१५,००० ते ₹२०,००० उकळून त्यातील ₹१०,००० एजंटांना कमिशन दिले जाई. गर्भात मुलगी असल्याचे समजताच, संबंधित कुटुंबावर मानसिक दबाव आणून त्यांना बेकायदेशीर गर्भपाताच्या जाळ्यात ओढले जात होते.
भारतीय चिंतन परंपरेत स्त्रीला केवळ एक कुटुंबघटक मानले गेलेले नाही, तर तिला साक्षात ‘मातृशक्ती’ आणि आदिशक्तीचे स्वरूप मानले आहे. परंतु आजच्या काळात पाश्चात्त्य भौतिकवाद, अमर्याद स्वार्थ आणि उपभोगवादी संस्कृतीमुळे समाजमनावर विकृतीचे सावट पसरले आहे. ज्या वैद्यकीय व्यवसायाला मानवी जीवनाचे रक्षण करणारा ‘पवित्र धर्म’ मानले जाते, त्याच क्षेत्रातील व्यक्ती पैशाच्या हव्यासापोटी निष्पाप अर्भकांचे प्राण घेत असतील, तर हे सांस्कृतिक दारिद्र्याचे लक्षण आहे. जेव्हा उपकरणांचा वापर जीवन फुलवण्यासाठी नव्हे, तर जन्मण्यापूर्वीच मुलींना संपवण्यासाठी होतो, तेव्हा माणसातील संवेदना पूर्णपणे नष्ट झाल्याचे स्पष्ट होते.
संपन्न वर्गाचा दांभिकपणा आणि मूल्यांचा अभाव
या तपासात समोर आलेली सर्वात कटू बाब म्हणजे, गर्भलिंग निदानासाठी आणि अवैध गर्भपातासाठी लाखो रुपये मोजणारे बहुतांश लोक हे अशिक्षित नसून आर्थिकदृष्ट्या संपन्न आणि समाजातील तथाकथित प्रतिष्ठित वर्गातील आहेत. मुलाच्या हव्यासापोटी गर्भातील कन्येचा बळी देण्याची ही वृत्ती आपल्या शिक्षण पद्धतीतील आणि जीवनमूल्यांमधील पोकळपणा उघड करते. केवळ पदव्या मिळवणे किंवा आर्थिक सुबत्ता प्राप्त करणे म्हणजे प्रगती नव्हे; जोपर्यंत विचारांमध्ये प्रगल्भता आणि चारित्र्यात शुचिता येत नाही, तोपर्यंत बाह्य विकास निरुपयोगी ठरतो. वंशाच्या दिव्याच्या खोट्या कल्पनेपोटी घराची पणती विझवणारा हा दांभिकपणा संपूर्ण समाजव्यवस्थेला आतून पोखरत आहे.
कुटुंब प्रबोधन : समस्येचे मूळ उत्तर
केवळ पोलीस, न्यायालये किंवा कठोर कायद्यांच्या बळावर ही विकृती समूळ नष्ट करता येणार नाही. कायदा शरीराला शिक्षा करू शकतो, पण विकृत मनोवृत्ती बदलण्याचे सामर्थ्य केवळ ‘संस्कारां’मध्ये असते. यासाठी आज सर्वात मोठी आवश्यकता आहे ती ‘कुटुंब प्रबोधना’ची. कुटुंब ही राष्ट्राची मूलभूत पाठशाळा आहे. आपल्या घरात मुला-मुलींमध्ये भेदाभेद न करता दोघांनाही समान प्रेम, आदर आणि संस्कार मिळायला हवेत. मुलगी ही ओझे नसून ती कुटुंबाचा गौरव आणि दोन कुळांना जोडणारा आधारस्तंभ आहे, ही भावना आई-वडिलांच्या मनात ठामपणे रुजली पाहिजे. घरातील आजी-आजोबा आणि पालकांनी भावी पिढीला सांस्कृतिक मूल्यांची आणि नैतिक कर्तव्यांची शिकवण दिली, तर मुलगाच हवा हा अट्टाहास आपोआप गळून पडेल.
सामाजिक जागृती आणि राष्ट्रकर्तव्य
स्त्रीभ्रूणहत्या हा केवळ एका कुटुंबापुरता किंवा व्यक्तीपुरता मर्यादित गुन्हा नाही, तर तो संपूर्ण राष्ट्राच्या भविष्यावरील आघात आहे. समाजात निर्माण होणारा स्त्री-पुरुषांचा विषम दर हा उद्याच्या सामाजिक शांततेला, कौटुंबिक व्यवस्थेला आणि राष्ट्रीय सुरक्षेला धोका निर्माण करू शकतो. म्हणूनच, अशा गैरकृत्यांविरुद्ध समाजाने मूक प्रेक्षक न राहता सजग पहारेकऱ्याची भूमिका घेतली पाहिजे. आपल्या आजूबाजूला चालणाऱ्या अशा बेकायदेशीर गोष्टींचा धैर्याने प्रतिकार करणे हे प्रत्येक नागरिकाचे राष्ट्रीय कर्तव्य आहे.
निष्कर्षाप्रत…
कोल्हापूरच्या या दुर्दैवी घटनेने समाजाला आत्मपरीक्षणाची संधी दिली आहे. कायद्याचे हात गुन्हेगारांच्या मुसक्या नक्कीच आवळतील; परंतु समाज म्हणून आपल्याला आपल्या विचारसरणीची पुनर्रचना करावी लागेल. स्त्रीचा जन्म हा उत्सव मानणारी, मातृशक्तीपुढे नतमस्तक होणारी आणि मूल्याधिष्ठित जीवन जगणारी नवी पिढी घडवणे हीच या समस्येवरील खरी मात ठरेल. ज्या दिवशी प्रत्येक घरात कन्येचे आगमन आनंदाने आणि कृतज्ञतेने स्वीकारले जाईल, त्याच दिवशी आपल्या समाजाचा खरा उत्कर्ष होईल.
