संस्कृती

प्रस्तावना  मध्यकालीन भारताच्या इतिहासामध्ये १६ वे शतक हे राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक दृष्टीने अत्यंत उलथापालथीचे आणि संवेदनशील होते. या काळात उत्तर भारतात मुघल सत्तेने थैमान घातले...

सिंदखेड राजा येथील ऐतिहासिक राजमाता जिजाऊ स्मारकाच्या विकासासाठी ५० कोटी रुपयांचा निधी त्वरित उपलब्ध करून देण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. नगरविकास विभागाच्या विशेष योजनेअंतर्गत...

पंडित विष्णू दिगंबर पलुस्कर हे भारतीय हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीताच्या पुनर्जागरणातील प्रमुख व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांनी १९०१ मध्ये लाहोर येथे गांधर्व महाविद्यालयाची स्थापना करून संगीत शिक्षणाला संस्थात्मक स्वरूप दिले. सार्वजनिक संगीत मैफिली, स्वरलिपी, संगीतग्रंथ आणि शिस्तबद्ध अभ्यासक्रम यांच्या माध्यमातून त्यांनी शास्त्रीय संगीत राजदरबारांच्या चौकटीतून बाहेर काढून जनसामान्यांपर्यंत पोहोचवले.

नागपंचमी हा केवळ नागपूजेचा धार्मिक सण नसून भारतीय संस्कृतीतील मानव आणि निसर्गाच्या सहअस्तित्वाची जाणीव करून देणारा उत्सव आहे. जन्मेजयाचे सर्पसत्र, आस्तिक ऋषींची कथा, शेतीतील सापांचे महत्त्व आणि पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश यांचा वेध घेणारा हा लेख.

  मीरा-भाईंदर मध्ये दिवसाढवळ्या मुस्लिम जिहादी, अल्पवयीन मुलींना छेडछाड करून त्रास देण्याचा प्रयत्न करतात. बजरंग दलाच्या कार्यकर्त्यांनी हे सगळं ओळखून अनेक ठिकाणी सरळ अशा जिहादी...

भारत हे केवळ एका देशाचे नाव नाही, तर हजारो वर्षांची संस्कृती, परंपरा, ज्ञानपरंपरा आणि ऐतिहासिक स्मृती जपणारी ओळख आहे. ‘भारत’ या नावाचा उगम कुठून झाला? सम्राट भरत, ऋग्वेदातील भरत जमात, भारतवर्ष, हिंदुस्थान आणि इंडिया या नावांचा परस्परांशी काय संबंध आहे? जाणून घेऊया भारत नावामागची रंजक कथा.

समजून घेऊया महत्त्व आणि परंपरा भारतीय संस्कृतीत सण समारंभ, व्रतवैकल्ये यांना विशेष महत्त्व आहे. प्रत्येक राज्यात, गावात हे सण साजरे करण्याची खास पद्धत आहे. आषाढ...

आषाढ अमावास्या म्हणजेच दीप अमावास्या हा महाराष्ट्रातील प्राचीन आणि महत्त्वाचा धार्मिक-सांस्कृतिक सण आहे. दीपपूजन, ‘दिवे पावले’ ही लोककथा, गतहारी अमावास्येची संकल्पना आणि निसर्ग संवर्धनाशी जोडलेल्या परंपरांमधून या दिवसाचे आध्यात्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व दीपज्योतिर्नमोऽस्तु ते | या लेखात स्पष्ट होते.